Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Сақалды құл жарытпас.
**Негізгі мағынасы** «Сақалды құл жарытпас» деген мақал тура мағынасында сақалды адамның құл бола алмайтынын білдірмейд...
Білекті бірді жығар,
Білімді мыңды жығар.
Білімді мыңды жығар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал күш пен білімді салыстырады. Тура мағынада білегі күшті адам бір адамды жеңуі мүмкін, ал...
Аз ойна , көп ойла.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды жеңіл-желпі қызыққа берілмей, істің байыбын ойлауға шақырады. Тура мағынасында «ой...
Кіммен қарайсаң, сонымен ағар.
**Негізгі мағынасы** Кіммен аралассаң, сол адамның мінезі, әдеті, ойлау тәсілі саған да жұғады деген ой айтылады. Тура...
Сұлу сұлу емес, сүйген сұлу.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сырт көзге әдемі көрінген адамның бәрі бірдей шынайы сұлу емес. Астарл...
Ақыл - жас ұланнан,
Жүйрік - тай, құнаннан.
Жүйрік - тай, құнаннан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ақыл-ой, зерделілік жас ұланнан көрінеді, ал жүйріктік тай мен құнаннан...
Олақ жаман, олақтан салақ жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қолынан іс келмейтін, епсіз адам жаман; ал одан да жаманы — жұмысын дұр...
Байдан жұғар, балдан тамар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бай адамның қасында жүргенде, одан бірдеңе жұғуы мүмкін, ал балдан тамш...
Өзін ғана білген ұл
Құлағы мен жағын жер.
Құлағы мен жағын жер.
**Негізгі мағынасы** Өзін ғана білетін, яғни тек өз қамын ойлап, ел-жұртқа, туыс-бауырға, ортаға көңіл бөлмейтін ұлдың қ...
Сөз шынға, пышақ қынға тоқтайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сөз де, пышақ та белгілі бір жерге барып тоқтайды деген ой. Астарлы м...
Жаманның сөзі түйеден түскендей,
Жақсының сөзі диірмен тасындай.
Жақсының сөзі диірмен тасындай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөзі оның мінезі мен тәрбиесін танытатынын айтады. Жаман адамның сөзі дөрекі, ауы...
Арамзада ар болмайды,
Талғамсызда сән болмайды.
Талғамсызда сән болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: арам, пасық адамда ар-ұят болмайды; талғамы жоқ кісіде көркемдік пен үй...
Өтіріктің құйрығы бір тұтам.
**Негізгі мағынасы** Өтірік қанша әдемі айтылғанымен, оның шындығы тез ашылады. Мақалдың тура мағынасы — өтіріктің «құйр...
Мейірімділік - жүректен,
Мейірімсіздік - білектен.
Мейірімсіздік - білектен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мейірімділіктің шын төркіні адамның жүрегінде екенін айтады. Яғни адам біреуге қамқор бо...
Күлме досыңа, келер басыңа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды кекетуге, біреудің жағдайына мысқылмен қарауға тыйым салады. Қазір күліп тұрған нә...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.