Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
793.1K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Алдыңғы арбаның доңғалағы қайда жүрсе,
Соңғы арбаның доңғалағы сонда жүріеді.
Соңғы арбаның доңғалағы сонда жүріеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алдыңғы арба қай бағытқа жүрсе, соңындағы арбаның доңғалағы да сол ізі...
Бармын деп мақтанба,
Жоқпын деп қорланба.
Жоқпын деп қорланба.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға екі шектен де сақ болуды үйретеді. «Бармын деп мақтанба» дегені — бар дәулетке, ба...
Істегенің маған жақсы,
Үйренгенің өзіңе жақсы.
Үйренгенің өзіңе жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның істеген жақсылығы мен алған тәрбиесінің екі жаққа да пайдалы екенін білдіреді. Бі...
Аяғы үлкен сыйғанын киеді,
Аяғы кіші сүйгенін киеді.
Аяғы кіші сүйгенін киеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аяқ киімнің әркімнің аяғының өлшеміне қарай таңдалатыны. Астарлы мағын...
Жүзден - жүйрік, мыңнан - тұлпар.
**Негізгі мағынасы** «Жүзден - жүйрік, мыңнан - тұлпар» деген мақал көптің ішінен суырылып шығатын аса қабілетті, озық...
Үйірі басқаны ноқта қосады,
Атасы басқаны неке қосады.
Атасы басқаны неке қосады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жылқы үйірін ноқта ұстап тұрады, ал ерлі-зайыптыны неке біріктіреді. А...
Төркінге сенгеннің төбесі тесік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — төркінге, яғни қыздың туған жағына шамадан тыс арқа сүйеген адамның ба...
Жігіттің түсін айтпа, ісін айт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның шын бағасы сыртқы көрінісінде, сөзі мен уәдесінде емес, нақты ісінде екенін айтад...
Досыңмен көп сөйлеспе,
Жолынан қалар.
Дұшпаныңмен көп сөйлеспе,
Сырыңды алар.
Жолынан қалар.
Дұшпаныңмен көп сөйлеспе,
Сырыңды алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сөзді орнымен айту, артық сыр ашпау керегін ескертеді. Досыңмен де шектен тыс көп...
Ақыл бітпес дәулетке,
Дәулет бітпес келбетке.
Дәулет бітпес келбетке.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ақыл ешқашан таусылмайтын, бітпейтін байлық сияқты; ал дәулет те адамн...
Еңбек етпесең, елге өкпелеме,
Егін екпесең, жерге өкпелеме.
Егін екпесең, жерге өкпелеме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз еңбегіне өзі жауапты екенін айтады. Бірінші жолда: «Еңбек етпесең, елге өкпеле...
Тақыр жерге су төксең, тайғақ болар,
Жаманға сырыңды айтсаң, айғақ болар.
Жаманға сырыңды айтсаң, айғақ болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға айтылған сырды, сеніп берілген құпияны абайлап сақтау керек екенін ескертеді. Тура...
Іздегенге - сұраған.
**Негізгі мағынасы** «Іздегенге — сұраған» мақалының тура мағынасы — бір нәрсені сұрап келген адамға ол табылып, тілегі...
Сөз шынға, пышақ қынға тоқтайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сөз де, пышақ та белгілі бір жерге барып тоқтайды деген ой. Астарлы м...
Ана сүтімен бітпеген қасиет
Тана сүтімен сіңбейді.
Тана сүтімен сіңбейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға туа бітетін не ерте жастан бойға сіңетін қасиет кейін оңай өзгермейтінін білдіреді...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.