Жақсы бала ойшыл,
Жаман бала тойшыл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жақсы баланың ойлы, байыпты, ісіне жауапкершілікпен қарайтынын білдіреді. Ол әр қадамын аңғарып, болашағын ойлап, пайдалы іске ұмтылады. Ал жаман бала тек ойын-сауықты, ермек пен той-думанды ғана қуып, мәнді істен қалады. Яғни, тура мағынада «ойшыл» — көп ойланатын, «тойшыл» — думан қуатын адам. Астарлы мағынасы — адамның мінезі мен тәрбиесі оның таңдауларынан көрінеді: біреуі білім мен тәртіпке жақын, біреуі уақытты бос өткізуге бейім.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ойшыл» сөзі ақылға жүгінуді, сабыр мен тереңдікті бейнелейді. Ал «тойшыл» — сыртқы қызыққа тез еретін, жеңіл мінезді адамды меңзейді. Қазақ танымында ой мен той — екі түрлі өмір салтының белгісі: бірі адамды өсіреді, бірі уақытын алады. Сондықтан бұл сөздер баланың тек қылық емес, ішкі тәрбиесін де көрсетіп тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал балалардың оқуына, бос уақытты дұрыс пайдалануға қатысты жиі айтылады. Мысалы, бір оқушы сабаққа дайындалып, кітап оқып жүрсе, екіншісі тек телефон қарап, ойын мен қызықтың соңында жүрсе, үлкендер осы мақалмен ескерту жасайды. Ол жасөспірімді пайдалы ойға, мақсатқа және жауапкершілікке шақырады.
Jaman bala toıshyl.