Жақсы атын мақтар,
Жаман қатынын мақтар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы адамды оның ісі мен абыройы мақтатады, ал жаман адам өз кемшілігін жасыру үшін жарына, яғни «қатынына» сілтеп, соны сылтау етеді. Астарлы мағынасы — адам өз мінезі мен әрекетіне өзі жауап беруі керек, кемшілікті басқа біреуден іздеу дұрыс емес. Жақсының аты ел ішінде өзі үшін сөйлейді, жаманның сөзі мен ісі үйлеспей, кінәні өзгеге аударуға бейім болады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жақсы ат» — жақсы адамның абыройы, беделі, елге жағымды мінезі. Ал «жаман қатын» тіркесі халықтық сөйлеу үлгісінде еркектің өз әлсіздігін жасырып, кінәні отбасына жабуын бейнелейді. Мұндағы негізгі ой әйелді кемсіту емес, керісінше, жауапсыздықты әшкерелеу. Яғни адамның шын болмысы сөзімен емес, ісімен өлшенеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінде де өзекті: біреу жұмысында қате жіберсе, оны түзетудің орнына әртүрлі сылтау айтатын жағдайлар көп. Мысалы, қызметкер тапсырманы орындамай қалса, «уақытым болмады», «біреу бөгет болды» деп ақталуы мүмкін. Мұндайда мақал адамды кінәні сырттан іздемей, өз жауапкершілігін мойындауға шақырады.
Jaman qatynyn maqtar.