Жақсы атын мақтар,
Жаман қатынын мақтар.
«Жақсы атын мақтар, Жаман қатынын мақтар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал адамның немен мақтанатыны оның қадір-қасиетін аңғартатынын айтады. Ескі ұғым бойынша ер адамның абыройы үйден тыс істерімен, жолымен, жүрісімен өлшенген, ал ат сол істің серігі болған. Сондықтан «жақсы» деп саналған кісі атын мақтайды, яғни өзі баптаған, жолда сыналған серігін айтады. Ал жарын жұрт алдында мақтау ол заманда әдепке жат, жеңілтектік саналған: отбасы сыры көпке жайылмайтын, ал өзге мақтанары жоқ адам ғана үй ішін айтып мақтанады деп есептелген. Мақал әйелді кемсіту үшін емес, мақтанудың орны туралы сол дәуірдің түсінігін білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Ат — көшпелі өмірдегі ердің қанаты, оның ептілігі мен еңбегінің айнасы. Жақсы ат бір күнде пайда болмайды, оны баптау үшін ұқып пен шыдам керек, сондықтан атты мақтау — иесінің өз еңбегін көрсетуі. «Жаман» сөзі мұнда мінезі әлсіз, мақтаныш үшін айтар ісі жоқ адамды меңзейді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін жақын адамыңыз туралы жылы сөз айту — жақсы қасиет, оны ешкім сөкпейді. Мақалдан алатын ой басқа: мақтаныш өз қолыңмен жасалған іске сүйенсе ғана салмақты болады, ал отбасының ішкі сыры көп алдында жария етілмейді. Мысалы, біреу әлеуметтік желіде тек үй ішіндегі жайды көрсетіп мақтанса, ал өз ісінен айтары болмаса, жұрт оның қадірін соған қарап бағалайды.
Jaman qatynyn maqtar.