Жақсыдан жаман туады,
Бір аяқ асқа алғысыз.
Жаманнан жақсы туады,
Адам айтса нанғысыз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның тектілігі мен тәрбиесі бір ғана туған әке-шешеге қарап толық өлшенбейтінін білдіреді. Кейде жақсы, үлгілі отбасынан мінезі нашар, жауапсыз бала шығуы мүмкін; керісінше, қиын ортадан, жаман атаққа ие адамнан елге пайдалы, өнегелі ұл-қыз өсіп шығуы да ықтимал. Яғни адамды тек шыққан тегіне қарап бағалау дұрыс емес, оның өз мінезі, еңбегі, тәрбиесі шешуші рөл атқарады.
Образдар мен теңеулер
«Бір аяқ асқа алғысыз» деген тіркес — пайдасыз, қадірсіз, жұртқа жарамсыз дегенді білдіретін бейнелі сөз. Ал «Адам айтса нанғысыз» — мұндай кері жағдайдың өте сирек, күтпеген құбылыс екенін көрсететін астарлы теңеу. Мақалдағы қарама-қарсылық өмірдің күрделілігін танытады: жақсыдан да, жаманнан да әртүрлі адам шығуы мүмкін.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал баланы тек ата-анасының атымен емес, өз тәрбиесімен, ісімен бағалау керек екенін ескертеді. Мысалы, беделді, білімді отбасынан шыққан жас жігіт жауапкершіліксіз болса, ал қарапайым ортадан шыққан қыз еңбегімен, тәртібімен көпке үлгі болуы мүмкін. Сондықтан әр адамға жеке тұлға ретінде қараған жөн.
Bir aıaq asqa alǵysyz.
Jamannan jaqsy týady,
Adam aıtsa nanǵysyz.