Жақсыға берсең асыңды,
Жақсы сыйлар басыңды.
Жаманға берсең асыңды,
Итке тастар басыңды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның кімге жақсылық жасасаң, соған сай жауап алатыныңды білдіреді. Жақсы адамға ас берсең, ол сені құрметтеп, басыңды сыйлайды, яғни жақсылығыңды бағалайды. Ал жаман мінезді, небір пиғылы теріс адамға жақсылық қылсаң да, ол оны қадірлемей, тіпті қорлауына дейін баруы мүмкін. Астарлы мағынасы — қайырым жасарда адамның ниеті мен мінезін ескеру керек, өйткені әр адам игілікті бірдей түсіне бермейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ас» — тек тамақ емес, береке, құрмет, қамқорлық белгісі. «Басыңды сыйлау» — өзіңді адам деп тану, қадіріңді білу, сыйластық көрсету деген ұғым. Ал «итке тастар басыңды» деген тіркес өте ащы теңеу ретінде қолданылып, жаман адамның жақсылықты аяқасты ететінін, тіпті адамдық қасиеттен алыстайтынын білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды достықта, жұмыс бабында, күнделікті қарым-қатынаста қолдануға болады. Мысалы, бір адам әрдайым көмектесіп, қолдау көрсетсе, ол сый-құрметке лайық. Ал сенімге қиянат жасап, еңбекті бағаламайтын кісіге қайта-қайта жақсылық жасай беру дұрыс емес. Сондықтан бұл мақал адамды таңдаулы болуға, жақсылықты қадірлей білетін жанға бағыттауға үйретеді.
Jaqsy syılar basyńdy.
Jamanǵa berseń asyńdy,
Itke tastar basyńdy.