Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Үндеместе үйдей пәле бар,
Екі ұртында жала бар.
Екі ұртында жала бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал үнсіз, томаға-тұйық адамның ішкі сырын бірден аңғару қиын екенін ескертеді. Тура мағынасы...
Аузын қу шөппен сүрткен.
**Негізгі мағынасы** «Аузын қу шөппен сүрткен» деген мақал өте үнемшіл, тар жерден шықпайтын, артық шығынға жаны қимайт...
Жаманмен ерегескенше, жақсымен кеңес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз тартыстан, дау мен керістен сақтандырады. Жаман мінезді, теріс пиғылды ада...
Сыр ұшығын сөз шығарады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның ішіндегі сыр, жасырын ой не көңіл күй көбіне сөз арқылы біліне...
Аласаны атқа санама,
Жақсыны жатқа санама.
Жақсыны жатқа санама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы көрініске не алыстағы атаққа қарап бағаламауды ескертеді. «Аласаны атқа сан...
Сақырлаған аязда сары қамысты панала.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қатты аяз болғанда, адам жел өтінен, суықтан қорғану үшін қамыс сияқты...
Аузына ақ ит кіріп, қара ит шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам таңертең ұйқыдан тұрып, оянған сәтте мінезі жұмсақ, таза көңілді, тілі де, ниеті де...
Ауыр істің салмағы білекке түсер,
Ауыр сөздің салмағы жүрекке түсер.
Ауыр сөздің салмағы жүрекке түсер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның басына түскен қиын істің де, ауыр сөздің де өз салмағы бар екенін айтады. Тура ма...
Қаһарлы сөз қамал бұзады.
**Негізгі мағынасы** Қаһарлы, яғни қатты ашумен, ызамен айтылған сөздің күші өте зор деген мағынаны білдіреді. Мұндай сө...
Тәні сұлу сұлу емес,
жаны сұлу - сұлу.
жаны сұлу - сұлу.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы сұлулықтың ғана адамды көрікті етпейтінін айтады. Тәні сұлу, яғни келбеті әдемі ад...
Тыңдамаса - сөз жетім.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — егер біреу айтқан сөзді тыңдамаса, ол сөздің әсері де, пайдасы да болм...
Аш иттің артын сұқ ит жалайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аш иттің артынан екінші ит келіп жалап кетеді. Астарлы мағынасы: жоқшыл...
Кім бай болғысы келмейді,
Құдайы қаламайды.
Кім би болғысы келмейді,
Халқы қаламайды.
Құдайы қаламайды.
Кім би болғысы келмейді,
Халқы қаламайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бай да, би де болуды әркім қалауы мүмкін, бірақ оған тек тілек жеткілі...
Жер байдікі, су сайдікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жердің иесі бар, судың да өз арнасы, өз жолы бар. Астарлы мағынасы: әр...
Аласаны атқа санама,
Жаманды затқа санама.
Бір сынаған жаманды,
Екінші рет сынама.
Жаманды затқа санама.
Бір сынаған жаманды,
Екінші рет сынама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аласаны — бойы аласа, әлсізді, жаманды — мінезі нашар, сенімсіз адамды...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.