Жақсыға айтсақ, білер,
Жаманға айтсаң, күлер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның сөзді қабылдау қабілеті мінезіне байланысты екенін айтады. Жақсы, тәрбиелі, ақылды адамға ақыл айтсаң, ол түсініп, ой түйеді, өзіне сабақ алады. Ал жаман, надан не қыңыр адамға дұрыс сөз айтсаң да, оны мазақ қылып, мән бермей күлуі мүмкін. Яғни, бір сөздің құны тыңдаушының пейіліне байланысты.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жақсы» — кеңпейіл, түсінігі бар, сөзіне тоқтайтын адам бейнесі. «Жаман» — ақылды тыңдамайтын, тәрбиесі аз, жөнге келмейтін кісі. «Айтсақ» және «айтсаң» сөздері ақыл-кеңестің, ескертудің белгісі. «Білер» дегені — пайымдап, түйін жасау, ал «күлер» — келемеждеп, мән бермеуді білдіреді. Осы қарсы қою арқылы мақал жақсы мен жаман мінездің айырмасын анық көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды біреуге кеңес берерде немесе пікір айтқанда қолданамыз. Мысалы, ұстаз кей оқушының ескертуге құлақ асып, түзелетінін, ал кейбірінің қалжыңға айналдырып жіберетінін байқайды. Сол кезде: «Жақсыға айтсақ, білер, жаманға айтсаң, күлер» деп айтады. Бұл сөз адамдарды тыңдай білетін, сыннан сабақ алатын болуға шақырады.
Jamanǵa aıtsań, kúler.