Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Ақыл - ар-ұяттың күзетшісі.
**Негізгі мағынасы** Ақыл адамды дұрыс жолға бағыттап, ар-ұятын сақтап тұратын ішкі қорған сияқты. Тура мағынасында күзе...
Тентек шоқпар жинар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тентек, бұзақы адам қолына шоқпар алып, күш көрсетпек болады. Астарлы...
Тойда тоқал тыйылады,
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — той-думанда, көпшілік жиналған жерде орынсыз қылыққа, артық сөзге, ұят...
Болар бала бесікте бұлқынар,
Болар құлын желіде жұлқынар.
Болар құлын желіде жұлқынар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ерте байқалатын қабілет пен мінез туралы айтады. Тура мағынасында, болашақта жақсы азамат...
Есепті дос айырылмас.
**Негізгі мағынасы** Есепті дос — пайдасын да, орнын да білетін, арадағы сыйластықты сақтайтын, қисынмен әрекет ететін а...
Тоғыз қабат торқадан
Тоңтышағымның терісі артық.
Тоңтышағымның терісі артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тоғыз қабат қымбат торқадан өз құлынымның, өз тоңтышағымның терісі арт...
Тұз астың дәмін келтіреді,
Мақал сөздің мәнін келтіреді.
Мақал сөздің мәнін келтіреді.
**Негізгі мағынасы** Тұз асқа қалай дәм берсе, мақал-мәтел де сөзге сондай өң, салмақ, мағына береді. Яғни ойды құрғақ а...
Түйе ұрлаған да ұры,
Түйме ұрлаған да ұры.
Түйме ұрлаған да ұры.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұрлықтың үлкені-кішісі болмайтынын айтады. Түйе сияқты ірі малды ұрлаған адам да, түйме с...
Ілгері басқанның иті оттайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: алға жүріп, ілгері кеткен адамға ит те тап береді, яғни жолында кедерг...
Қазаншының еркі бар,
Қайдан құлақ шығарса.
Қайдан құлақ шығарса.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда бір істі атқарушы адам өз ісін өз ыңғайына қарай істейді деген ой айтылған. Тура мағына...
Іздегенге - сұраған.
**Негізгі мағынасы** «Іздегенге — сұраған» мақалының тура мағынасы — бір нәрсені сұрап келген адамға ол табылып, тілегі...
Балық аулай алмаған суды лайлар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — балық ұстай алмаған адам суды әдейі лайлап, балықты көруге және ұстауғ...
Жолдасың жақсы болса, жолым ұзақ деме,
Жолдасың жаман болса, қолым ұзын деме.
Жолдасың жаман болса, қолым ұзын деме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өміріндегі серіктің, жолдастың орны зор екенін айтады. Тура мағынада, сапарға шыққан...
Істегенің маған жақсы,
Үйренгенің өзіңе жақсы.
Үйренгенің өзіңе жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның істеген жақсылығы мен алған тәрбиесінің екі жаққа да пайдалы екенін білдіреді. Бі...
Ерден ердің несі артық?
Бір сөйлеген сөзі артық.
Бір сөйлеген сөзі артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер адамның шын бағасын оның сөзі арқылы тануға болатынын айтады. Тура мағынада екі ерді с...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.