Жақсы ашып жер,
Жаман басып жер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адам келген жерін көркейтіп, айналасына пайда әкеледі, ал жаман адам барған жеріне салмақ түсіріп, берекесін кетіреді. Астарлы мағынасы — адамның мінезі мен ісі оның ортасына тікелей әсер ететінін білдіреді. Жақсы кісі сөзбен де, іспен де жұртқа жеңілдік пен қуаныш сыйлайды, ал жаман кісі өз пайдасын ғана ойлап, айналасына қиындық әкеледі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ашып жер» деген тіркес жақсы адамның жолы ашық, ісі өнегелі, барды көбейтіп, жоқты толтырады деген ойды аңғартады. Ал «басып жер» дегені — жаман адамның ауырлығы, кесірі, кері әсері бар екенін бейнелейді. Мұнда жер сөзі тек мекенді емес, тұтас орта мен ел ішін білдіреді. Яғни адам қайда барса да, өз мінезін бірге апарады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұжымда, отбасында, достық қатынаста өте орынды айтылады. Мысалы, бір қызметкер келген соң жұмыс орнының тәртібі түзеліп, әріптестері ынтымақтаса бастаса, оны «жақсы ашып жер» деп сипаттауға болады. Ал жанжал шығарып, бәрінің көңіл-күйін түсіретін адамға бұл мақалдың екінші жағы дәл келеді. Бұл сөз адамға жауапкершілікпен, ізгі ниетпен өмір сүруді ескертеді.
Jaman basyp jer.