Жақсы аттың тісін ашпа,
Жақсы кісінің жасын сұрама.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға орынсыз сұрақ қоймауды, артық әңгіме айтпауға үйретеді. Тура мағынасында аттың тісін ашып қарау оның жасын, халін байқаумен байланысты; ал астарлы мағынада жақсы адамның жасын, жеке жайын қазбалама, қадірін жасына қарап емес, ісіне қарап бағала деген ой жатыр. Яғни, сыйлы кісіге құрметпен қарау керек, оның жасы емес, мінезі мен өнегесі маңызды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жақсы ат» — мінсіз, бағалы нәрсенің бейнесі, ал «тісін ашу» — сыртқы сырын тым қазбалау, тексеру деген ишара. «Жақсы кісі» — көргенді, қадірлі адам, «жасын сұрамау» — оның жеке өміріне қол сұқпау, әдеп сақтау дегенді білдіреді. Халық ат пен адамды қатар алып, екеуіне де орынсыз тиспеуді, әр нәрсенің өз шегі барын меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің жасын, табысын, отбасылық жағдайын не басқа да жеке мәліметін орынсыз сұрауға болмайтынын ескертеді. Мысалы, жаңа танысқан әріптестің жасын қайта-қайта сұрай беру әдепсіздік болады; оның орнына сөйлесу мәнеріне, еңбегіне, мәдениетіне қарап сыйлаған дұрыс. Мұндай сөз адамдар арасындағы сыйластықты сақтайды.
Jaqsy kisiniń jasyn surama.