Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
792.5K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Әйел - үйдің көркі,
Еркек - түздің көркі.
Еркек - түздің көркі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер мен әйелдің отбасындағы әрі қоғамдағы орнын тең дәрежеде сипаттайды. Әйел үй ішінің бе...
Кісі болар баланың,
Кісіменен ісі бар.
Кісі болмас баланың
Кісіменен несі бар?
Кісіменен ісі бар.
Кісі болмас баланың
Кісіменен несі бар?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала ер жеткенде айналасындағы адамдармен араласып, ортада жүріп, іс т...
Дауылпаз деген құс болады,
Дауысы жер жарады.
Дауысы жер жарады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда бір құстың қатты даусын суреттейді. Астарлы мағынасы — даусы зор, сөзі...
Бітер істің басына,
Жақсы келер қасына.
Жақсы келер қасына.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қандай да бір істің сәтті аяқталуына дұрыс адам, яғни жақсы ниетті, ақылды, ісмер кісі ке...
Шешеннің тілі - шебердің бізі.
**Негізгі мағынасы** «Шешеннің тілі - шебердің бізі» деген мақал сөздің де, істің де өз орнында дәл қолданылса, үлкен н...
Айла алтау, ақыл жетеу.
**Негізгі мағынасы** «Айла алтау, ақыл жетеу» деген мақал адам өмірінде түрлі амал, тәсіл көп болғанымен, бәрінен де ой...
Іштен шыққан сұр жылан.
**Негізгі мағынасы** «Іштен шыққан сұр жылан» деген мақал туған ортаңнан, өз ішіңнен шыққан адамның зияны бөтеннен де а...
Аласаны атқа санама,
Жақсыны жатқа санама.
Жақсыны жатқа санама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы көрініске не алыстағы атаққа қарап бағаламауды ескертеді. «Аласаны атқа сан...
Әуеліде «бар» болып, ақырында «жоқ» болу шариғатқа қилап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның дәулеті, беделі не мүмкіндігі бір кезде бар болып, кейін жоққа айналса, оған сақ...
Ак қалпақты көрінсе,
Ата-екем менің демеймін бе?
Ақ жаулықты көрінсе,
Ене-екем мснің демеймін бе?
Ата-екем менің демеймін бе?
Ақ жаулықты көрінсе,
Ене-екем мснің демеймін бе?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал үлкенге құрмет, ел ішіндегі жақындық пен туыстықты қадірлеу туралы айтады. Ақ қалпақ киге...
Өнерлі өрге жүзеді.
**Негізгі мағынасы** Өнері, қабілеті, таланты бар адам өмірде алға басады, биікке жетеді. Мұнда «өрге жүзу» тура мағынас...
Жақсыға сөз батады,
Жаманға шөп батады.
Жаманға шөп батады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөзге, сынға, ескертпеге деген қарым-қатынасын аңғартады. Жақсы адам пайдалы сөзд...
Оты жоқ жер жетім,
Басшысы жоқ ел жетім,
Елінен ауған ер жетім,
Тыңдаусыз сөз жетім,
Жоқтаусыз қыз жетім.
Басшысы жоқ ел жетім,
Елінен ауған ер жетім,
Тыңдаусыз сөз жетім,
Жоқтаусыз қыз жетім.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға да, елге де, сөзге де сүйеніш керек екенін айтады. Оты жоқ жер құнарсыз болып, тір...
Маңғыт, аузыңа саңғыт.
**Негізгі мағынасы** «Маңғыт, аузыңа саңғыт» деген мақал сырттай қарағанда өте дөрекі, тіпті мысқыл түрінде айтылатын с...
Үндеместе үйдей пәле бар,
Екі ұртында жала бар.
Екі ұртында жала бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал үнсіз, томаға-тұйық адамның ішкі сырын бірден аңғару қиын екенін ескертеді. Тура мағынасы...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.