Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адамның ісі мен мінезі үлгі болады, одан үйрену керек. Ал жаман адамның қылығы мен теріс әрек...
Жатқан жыланның құйрығын баспа.
**Негізгі мағынасы** «Жатқан жыланның құйрығын баспа» деген мақал сақ бол, өзіңе зиян келтіретін іске орынсыз араласпа...
Еңбек етпесең, елге өкпелеме,
Егін екпесең, жерге өкпелеме.
Егін екпесең, жерге өкпелеме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз еңбегіне өзі жауапты екенін айтады. Бірінші жолда: «Еңбек етпесең, елге өкпеле...
Есепсіз дүние жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Есепсіз дүние жоқ» деген мақал өмірде бәрінің өз өлшемі, өз тәртібі бар екенін білдіреді. Тура ма...
Ұлы сөзде ұяттық жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: үлкен, маңызды, орынды сөз айтқанда оны ұят көріп қысылудың қажеті жоқ....
Ұлдың бір көзі жоқ,
Құлдың екі көзі жоқ.
Құлдың екі көзі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ұлдың көруі бір көзбен ғана шектелсе, құлдың екі көзі мүлде жоқ деген ә...
Сүттен ақ, судан таза.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір адамның не бір істің өте таза, адал, кіршіксіз екенін білдіреді. Тура мағынасында сүт...
Бассыз үйдің иті осырақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал басы, яғни жетекшісі жоқ үйдің берекесі кететінін меңзейді. Тура мағынасында үйде тәртіп...
Тұр, тұрдан хабар келсе,
Ұйқыдан маза кетеді.
Ұйқыдан маза кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір хабардың келуі адамды бейжай қалдырмайтынын, көңілге тыныштық бермейтінін білдіреді....
Ханмын деп аспа,
Баймын деп таспа.
Баймын деп таспа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мансапқа, байлыққа мастанбауды ескертеді. «Ханмын деп аспа» дегені — билікке, атақ...
Жақсының басына іс түссе,
Ашынар да, ашылар.
Жаманның басына іс түссе,
Бір тулар да, басылар.
Ашынар да, ашылар.
Жаманның басына іс түссе,
Бір тулар да, басылар.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адам қиындыққа тап болса, ол күйреп кетпейді: алдымен қиналып, ашынып, ауырсынса да, соңынан...
Адам - ардақты ат.
**Негізгі мағынасы** «Адам - ардақты ат» деген мақал адамның ең үлкен қасиеті оның аты мен абыройында екенін білдіреді....
Малсыз деп ерден түңілме,
Ерсіздеп елден түңілме,
Елсіз деп жерден түңілме.
Ерсіздеп елден түңілме,
Елсіз деп жерден түңілме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды қиындыққа қарап түңілмеуге шақырады. Тура мағынасы бойынша, мал болмаса да, ер аза...
Жақсыны күшінен емес, ісінен таны.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адамды сыртқы күшіне, беделіне не айбарлы түріне қарап емес, істеген ісіне қарап тану керек....
Талтаңдасаң талтаңда,
Ақшаң болса қалтаңда.
Ақшаң болса қалтаңда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамда ақша болса, ол өзін еркін ұстап, қалтасына сеніп, көңілі орнықт...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.