Ер екі айтса - ез,
Хан екі айтса - қатын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бір істі не сөзді қайта-қайта айтқызу адамның беделі мен мінезін танытады деген ойды білдіреді. «Ер екі айтса — ез» дегені: нағыз ер жігіттің сөзі де, шешімі де нық болады, ол бір айтқанын орындап, екіленіп, жалтақтамайды. Ал «Хан екі айтса — қатын» дегені тура мағынада әйелді кемсіту үшін емес, көне тілдік қолданыста беделді адам да қайта-қайта айтып, бұйрығын өткізе алмаса, оның салмағы төмендейтінін меңзейді. Яғни мақалдың астарында сөздің өтімділігі, шешімнің беріктігі, мінездің қайсарлығы жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ер» — намысты, берік, сөзіне жауап беретін азаматтың бейнесі. «Ез» — жасқаншақ, босаң, жігері әлсіз адамды білдіреді. «Хан» — билік пен беделдің символы, ал «қатын» сөзі тарихи қолданыста әлсіздік не беделдің кемуін астарлап берген теңеу ретінде келген. Бұл образдар арқылы халық сөздің салмағын, қайрат пен жауапкершілікті өте ықшам жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал уәдеге берік болу, шешімді нақты айту, бір істі созбалаңға салмау туралы айтылады. Мысалы, басшы қызметкерге тапсырманы бірнеше рет қайталай берсе, бұл оның басқару мәдениетінің әлсіздігін көрсетеді; ал жауапты адам бір ескертумен-ақ істі дұрыс орындауы керек.
Han eki aıtsa - qatyn.