Ерді кебенек ішінде таны.
«Ерді кебенек ішінде таны.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Нағыз азаматты жұпыны, ескі киімнің ішінде жүргенде де тани біл. Кебенек — жолаушы мен малшының қарапайым киіз сырт киімі; оны киген адам сырттай ерекше көрінбейді. Мақал адамды киімі мен байлығына қарап емес, жүріс-тұрысы, сөзі, ісі арқылы бағалауға шақырады. Көзге түспейтін қарапайым кісінің бойында үлкен қасиет жасырынып жатуы мүмкін, оны байқамаған адам кейін өкінеді. Сыншы көзі бар адамның белгісі де осы: ол жылтыраққа алданбайды.
Образдар мен теңеулер
Кебенек — киізден тігілген, жаңбыр мен суықтан қорғайтын сырт киім; оны малшылар, жолаушылар, жорыққа аттанған жауынгерлер киген. Ауыр, жұпыны, сәнсіз киім болғандықтан, оның астындағы адамның кім екенін бірден айыру қиын. Мақал осы суретті пайдаланады: кебенек — бүркеніш, ал ер — оның ішіндегі асыл. Ертегілерде де батыр не хан жұпыны киіммен келіп, жұртты сынайтын сюжет жиі кездеседі; мақал сол таныс бейнеге сүйенеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды біреуді сыртқы түріне қарап бағалап қойған адамға ескерту ретінде айтады: жұпыны киінген қонақты менсінбеген, қарапайым жұмысшыны кемсіткен кісіге. Адамды сыртынан бұрын ісімен тани алған кісіні мақтағанда да қолданылады. Интонациясы — ақыл, кейде жеңіл сөгіс. Мысалы: «Ескі курткасына қарап менсінбедің, ал ол кісі ауданның ең білікті хирургы екен. Ерді кебенек ішінде таны».
Қолданылу жағдаяттары
— Базарда жұпыны киінген қарияға жауап бермеген сатушыға дүкен иесі: «Ол кісі ауданның ең үлкен шаруа қожалығының иесі ғой, ерді кебенек ішінде таны», — дейді.
— Ауылдағы тойға шаңды етікпен келген жігітті ешкім елемейді, бірақ ол домбыраны қолға алып, бүкіл тойды ән мен күйге бөлейді.