Ердің ғайбатын айтпа,
Қайратын айт.
«Ердің ғайбатын айтпа, Қайратын айт.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның кемшілігін, сырттағы мінін тізе бермей, оның жақсы жағын, күш-қайратын, ерлік ісін айту керектігін үйретеді. Тура мағынасында біреудің ғайбатын, яғни жамандауын тоқтатып, қайратын дәріптеу керек деген ой жатыр. Астарлы мағынасы — адамды бағалауда әділ бол, өсекке ерме, жақсысын көре біл деген насихат. Жақсылықты айту — адамды жігерлендіреді, ал ғайбат айту — араға салқындық түсіреді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ер» сөзі тек ер адамды емес, елге тірек болар азаматты да білдіреді. «Ғайбат» — біреудің сыртынан жамандау, кемшілік қуу. «Қайрат» — күш, батылдық, намыс, қиындыққа төтеп беру қабілеті. Яғни халық ердің беделін оның әлсіз тұсымен емес, ісімен, еңбегімен, қайсар мінезімен өлшеуді меңзейді. Бұл жерде қайрат — адамның ішкі қуаты мен азаматтық келбеті.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста не ортада біреуді сынай бермей, оның пайдалы ісін, жетістігін айтуға шақырады. Мысалы, қызметтес адам бір жұмысты мүлт жіберсе, оны сыртынан сөз қылмай, кейінгі жақсы еңбегін атап, қолдау көрсету дұрыс. Сонда адам түзелуге ұмтылады, ортада сыйластық сақталады.
Qaıratyn aıt.