Ер бала өкпешіл болса,
Ырысқа кесір болар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер жігіттің орынсыз өкпелегіш, шамшыл болуы жақсы емес екенін ескертеді. Мұндағы тура мағынасы — ер бала ренжігіш болып, әр сөзге, әр іске өкпелей берсе, өзі де, айналасы да тыныштық таппайды. Астарлы мағынасы — азамат адам сабырлы, кеңпейіл, кешірімді болуы керек. Ұсақ ренішке берілетін адам отбасының да, елдің де берекесін кетіруі мүмкін. Өйткені ер-азаматтан төзім, байсалдылық, ақыл күтіледі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ер бала» — тек жасы үлкен жігіт емес, болашаққа жауапты азамат бейнесі. «Өкпешіл» сөзі мінездің әлсіздігін, ішкі тұрақсыздықты танытады. Ал «ырыс» — береке, құт, несібе, үй ішінің тыныштығы. «Кесір болар» дегені — сол берекеге кедергі келтіреді, ісіңнің ілгері басуына бөгет болады деген ой. Яғни, өкпе азаматтыққа жараспайтын мінез ретінде көрсетілген.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал жасөспірімдер мен жігіттерге өте орынды айтылады. Мысалы, жұмыс орнында әрбір ескертуге ренжи беретін адам ұжыммен тіл табыса алмайды, нәтижесінде өз мүмкіндігін де жоғалтады. Сондықтан қазіргі өмірде бұл сөз сабыр сақтауға, сыннан сабақ алуға және қарым-қатынасты бұзбауға шақырады.
Yrysqa kesir bolar.