Ерді көрсең, Қыдыр тұт,
Асты көрсең, қадір тұт.
«Ерді көрсең, Қыдыр тұт, Асты көрсең, қадір тұт.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды сыйлауды, қадірлеуді үйретеді. «Ерді көрсең, Қыдыр тұт» дегені — елге пайдасы тиген, мінезі түзу, сөзі мен ісі үйлескен азаматты Қыдыр атадай құт әкелуші деп құрметте деген ой. Яғни жақсы адамды көрсең, оның жолын сыйла, ақылын тыңда, бағасын біл. «Асты көрсең, қадір тұт» дегені — тағамды, несібені, адал еңбектің жемісін аяқасты етпе, ысырап қылма, шүкір ет дегенді білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «Қыдыр» — береке, құт, жақсылықтың символы. Ер азаматты Қыдырға теңеу оның ел ішіндегі қадірі мен ықпалын көрсетеді. Ал «ас» — тек тамақ емес, өмірдің ырысы, еңбекпен келген несібе. «Қадір тұт» тіркесі екі нәрсенің де бағасын түсініп, құрметпен қарау керегін аңғартады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал жақсы адамды дер кезінде танып, оның еңбегін бағалауға шақырады. Мысалы, мектепте көпшілікке көмектесіп, әділдік көрсеткен ұстазды не әріптесті сыйлау — осы мақалдың мәні. Сол сияқты дастарқандағы асты ысырап етпей, алғыс айтып жеу де осы тәрбиенің бір көрінісі.
Asty kórseń, qadir tut.