Ерге дәулет бітерде,
Қарға салса, қаз алар.
Ерден дәулет кетерде,
Лашын салса, аз алар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер адамның ырыс-дәулеті мен бағы кейде өз еңбегіне ғана емес, сәтіне, жолының оң болуына да байланысты екенін білдіреді. Дәулет бітер кезде, әлсіз не әдеттегі қадамның өзі үлкен олжаға жеткізгендей көрінеді; ал дәулет кетер кезде, ең мықты амалдың өзі мардымды нәтиже бермейді. Яғни адамға береке келгенде ісі оңай алға басады, ал бақ тайғанда әрекеті де баяулайды. Бірақ мақалдың астарында тек тағдырға мойынсұну емес, әр істің өз мезгілі бар деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қарға» мен «қаз» — аң-құс аулаудағы бейнелер. Қарға әлсіз, епсіз құс сияқты көрінсе де, дәулет біткен кезде соның өзі қаз ұстайтындай әсер қалдырады. «Лашын» — қыран, шапшаң да мықты құс; алайда дәулет кетсе, сол мықтының өзі аз ілік алады. Бұл — адамның қабілеті мен сәтінің арақатынасын білдіретін астарлы теңеу.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал істің бәрі тек күшке емес, жағдай мен уақытқа да тәуелді екенін ескерткенде айтылады. Мысалы, кейбір адам нарық қызған кезде қарапайым кәсіппен-ақ жақсы табыс табады, ал ауыр кезеңде тәжірибелі маманның өзі қиналады. Сондықтан бұдан «еңбек етпе» деген емес, «сәтті де, әрекетті де қатар бағала» деген сабақ шығады.
Qarǵa salsa, qaz alar.
Erden dáýlet keterde,
Lashyn salsa, az alar.