Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Жаны ашымастың қасында басың ауырмасын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаны ашымайтын, мейірімі жоқ адамның қасында жүрсең, өзіңе зиян келіп,...
Шешеннің тілі - шебердің бізі.
**Негізгі мағынасы** «Шешеннің тілі - шебердің бізі» деген мақал сөздің де, істің де өз орнында дәл қолданылса, үлкен н...
Ак қалпақты көрінсе,
Ата-екем менің демеймін бе?
Ақ жаулықты көрінсе,
Ене-екем мснің демеймін бе?
Ата-екем менің демеймін бе?
Ақ жаулықты көрінсе,
Ене-екем мснің демеймін бе?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал үлкенге құрмет, ел ішіндегі жақындық пен туыстықты қадірлеу туралы айтады. Ақ қалпақ киге...
Өлгеннің жаманы жоқ,
Тірінің жаманнан аманы жоқ.
Тірінің жаманнан аманы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — өлген адам туралы жаман сөз айтылмайды, ал тірі адам жаман кісінің ке...
Біреудің бойы аласа,
Біреудің ойы аласа.
Біреудің ойы аласа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы келбетіне қарап бағаламау керек екенін айтады. Бір адамның бойы қысқа болуы...
Кекшіл болма, епшіл бол.
**Негізгі мағынасы** Кекшіл болма, епшіл бол дегені — өкпе-ренішке байланып, кек сақтап жүрме, оның орнына өмірде икемді...
Ақыл - жан қуаты.
**Негізгі мағынасы** Ақыл – адамның ішкі тірегі, ойлау қабілеті мен дұрыс шешімге бастайтын күш. Мақал тура мағынасында...
Біреуге ор қазба,
Қазсаң терең қаз,
Өзің түсуіңе жақсы.
Қазсаң терең қаз,
Өзің түсуіңе жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның біреуге жамандық ойламауын ескертеді. «Ор қазу» — өзгеге қулық жасап, тұзақ құру,...
Көңіл табу - көргенділік.
**Негізгі мағынасы** «Көңіл табу - көргенділік» деген мақал адаммен тіл табыса білу, орынды сөз айтып, сыйластық көрсет...
Саялы адам сағынды сындырмас.
**Негізгі мағынасы** «Саялы адам сағынды сындырмас» деген мақалдың тура мағынасы — саясы, көлеңкесі бар ағаштай, панасы...
Орта жаста әйелің өлмесін,
Орта жолда атың өлмесін,
Орта жолда атың өлмесін,
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі үлкен тіректің қадірін ескертеді: үй ішіндегі жан серігің де, жолдағы сенімді көлігің...
Үйірі басқаны ноқта қосады,
Атасы басқаны неке қосады.
Атасы басқаны неке қосады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жылқы үйірін ноқта ұстап тұрады, ал ерлі-зайыптыны неке біріктіреді. А...
Есекке жүк артқанмен, түйе болмас,
Сиырды жиі сауғанмен, бие болмас.
Сиырды жиі сауғанмен, бие болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кез келген нәрсенің табиғаты мен болмысын күшпен өзгерту мүмкін еместігін айтады. Есекке...
Ақ сауыттың жағасы бар да, жеңі жоқ
Қас жақсының ашуы бар да, кегі жоқ.
Қас жақсының ашуы бар да, кегі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адамның да ашуланатынын, бірақ оның іште өш сақтамайтынын білдіреді. Тура мағынасы...
Іштен шыққан сұр жылан.
**Негізгі мағынасы** «Іштен шыққан сұр жылан» деген мақал туған ортаңнан, өз ішіңнен шыққан адамның зияны бөтеннен де а...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.