Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Темір сырын отта танытады,
Адам сырын жоқта танытады.
Адам сырын жоқта танытады.
**Негізгі мағынасы** Темірдің шын сапасы мен беріктігі отқа салғанда білінетіні сияқты, адамның да шын мінезі, төзімі, і...
Дауылпаз деген құс болады,
Дауысы жер жарады.
Дауысы жер жарады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда бір құстың қатты даусын суреттейді. Астарлы мағынасы — даусы зор, сөзі...
Етік жамағанды көрдік,
Тақия жамағанды көрмедік.
Тақия жамағанды көрмедік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай ұсақ көрінгенімен, адамның орынсыз, ұятсыз мінезін сынайды. Етік жамау — қалыпты,...
Кең киім тозбайды,
Кеңесшіл ел азбайды.
Кеңесшіл ел азбайды.
**Негізгі мағынасы** Кең киім адамның денесіне ыңғайлы болып, тез тозбайтыны сияқты, кеңес тыңдап, ақылға құлақ асқан ел...
Жыланның уы тісінде,
Адамның уы тілінде.
Адамның уы тілінде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жыланның зияны оның тісіндегі уында болса, адамға ең ауыр жараны тілмен айтылған сөз түс...
Ала жылан, аш бақа.
**Негізгі мағынасы** «Ала жылан, аш бақа» — бір-біріне мүлде ұқсамайтын, тіпті сыйыспайтын екі жұпты салыстыру арқылы а...
Көңіл кірі айтса кетеді,
Киім кірі жуса кетеді.
Киім кірі жуса кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам жанындағы кір-қожалақты, яғни көңілдегі реніш, өкпе, ауыр ой сөз арқылы да сейілетін...
Әдептілік, ар-ұят -
Адамдық белгісі.
Тұрпайы мінез, тағы жат -
Надандық белгісі.
Адамдық белгісі.
Тұрпайы мінез, тағы жат -
Надандық белгісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды адам ететін басты қасиет — әдеп, ар-ұят екенін айтады. Әдепті, ұятты адам өз міне...
Шошқа тағаладың ба?
**Негізгі мағынасы** «Шошқа тағаладың ба?» деген сөз тура мағынасында біреуге шошқаны тағау, яғни орынсыз, қисынсыз іст...
Берген жомарт емес, алған жомарт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреуге сый берген адам ғана жомарт деп бағаланбайды, кейде алған адамн...
Игіліктің ерте, кеші жоқ.
**Негізгі мағынасы** Игі іс жасауға, жақсылыққа ұмтылуға уақыт кешігіп қалмайды. Адам қай кезде де қайырымды болып, пайд...
Қара суды теріс ағызған.
**Негізгі мағынасы** «Қара суды теріс ағызған» деген мақал бір істі әдеттегі жолынан бөлек, дұрыс емес бағытқа бұруды б...
Тар киім тозғақ.
**Негізгі мағынасы** «Тар киім тозғақ» деген мақалдың тура мағынасы — тар, қысып тұрған киім тез тозады, тігісі сөгіліп,...
Олақтың сөзі орынсыз жамау сияқты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де, істің де өз орнымен жасалуы керегін білдіреді. Олақ адам қандай іске араласса...
Жақсылық еткен алғыс алады.
**Негізгі мағынасы** Жақсылық жасаған адам міндетті түрде сый-құрметке, алғысқа ие болады. Бұл мақалдың тура мағынасы —...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.