Ерді жаяулық емес, қаяулық аздырар.
«Ерді жаяулық емес, қаяулық аздырар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Азаматты аты жоқ, жаяу қалғаны, яғни жоқшылық пен тұрмыс тарлығы құлдыратпайды, оны іштегі мұң-шер, көңілге түскен жара азғындатады. Жаяу қалған ер ертең-ақ ат табады; ал қайғы мен қапа көңілді жеп, адамның жігерін құм қылады. Мақал сыртқы қиындықтан гөрі ішкі күйзелістің қауіпті екенін айтады: рухы түскен адам бар мүмкіндігін пайдалана алмай қалады. Мұнда жанашырлық та бар: жоқшылықты бірге көтеруге болады, ал жалғыз қалған мұң адамды кемітеді.
Образдар мен теңеулер
Жаяулық — атсыз қалу; көшпелі тұрмыста жаяу жүру кедейліктің, мүсәпірліктің айқын белгісі болған. Қаяулық — мұңлылық, шерлілік, көңілдегі жара; «көңіліне қаяу түсті» деп өкпелеген, жабырқаған адамды айтады. Жаяулық пен қаяулық сөздері бір ғана дыбыспен ажырайды, сол ұйқас сыртқы жоқшылық пен ішкі жараны бетпе-бет қояды. Аздыру — азайту, жүдету, әлсіретіп құлдырату.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көбіне қиын жағдайға тап болып, көңілі түсіп кеткен адамды жұбатқанда айтады: жоқшылық уақытша, ең бастысы — жігерді жоғалтпау. Біреудің көңіліне қаяу салмауға, оны ренжітпеуге шақырғанда да қолданылады. Интонациясы — жылы ақыл, жанашырлық. Біреудің шын қайғысын, жақынынан айырылғанын бос уайым деп жеңілдету үшін айту орынсыз. Мысалы: «Көлігің сатылса, сатыла берсін, қайта табасың. Ерді жаяулық емес, қаяулық аздырады, көңіліңді түсірме».
Қолданылу жағдаяттары
— Малын сатып, қарызын жапқан ағасы мұңайып отырғанда, інісі оны балық аулауға алып шығып, жаяулық емес, қаяулық аздырады деп көңілін көтереді.
— Ауруханада ұзақ жатқан әкесінің көңілі түсіп кеткенде, баласы оған немерелерінің суреттерін әкеліп, әңгімемен уайымын тарқатады.