Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
272
Орташа
Сұрыптау:
Күңге күле қарасаң,
Көйлегіне жамау сұрайды.
Көйлегіне жамау сұрайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күңге жылы жымиып, тым еркелетіп қарасаң, ол оны өзіне берілген кеңшіл...
Таздан жарғақ бас туады,
Кедейден мал бақпас туады,
Шабаннан желмес туады,
Сараңнан бермес туады.
Кедейден мал бақпас туады,
Шабаннан желмес туады,
Сараңнан бермес туады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел адам мінезі мен тектің, тәрбиенің әсерін астарлап көрсетеді. Тура мағынасында әр ад...
Мысыққа ойын керек, тышқанға өлім керек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — мысыққа аңдып ойнау, тышқанға сол ойынның соңы өлім болатынын білдіред...
Емініп тапқанның,
Екі көзі шығады.
Екі көзі шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің еңбексіз, жалтақтап, жалынып-жалбарынып тапқан несібесі берекелі болмайтынын мең...
Жығылғанға - жұдырық.
**Негізгі мағынасы** «Жығылғанға — жұдырық» деген мақалдың тура мағынасы: бір адам құлап, әлсіреп жатқанда, оған тағы да...
Біткен іске сыншы көп,
Піскен асқа жеуші көп.
Піскен асқа жеуші көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: дайын болған іске қараушы да, бағалаушы да көп болады; ал дайын асты же...
Піл көтермегенді тіл көтереді.
**Негізгі мағынасы** Піл көтермегенді тіл көтереді деген мақал сөздің құдіретін көрсетеді. Тура мағынасында пілдей ауыр...
Сырт көз - сыншы.
**Негізгі мағынасы** «Сырт көз - сыншы» деген мақалдың тура мағынасы — істі іштен емес, сырттан қарап тұрған адам оның к...
Аз ойна , көп ойла.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды жеңіл-желпі қызыққа берілмей, істің байыбын ойлауға шақырады. Тура мағынасында «ой...
Біреу тойып секіреді,
Біреу тоңып секіреді.
Біреу тоңып секіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің секіруі тоқтықтан, енді біреудің секіруі тоңғандықтан. Астар...
Аузымен құс тістеп.
**Негізгі мағынасы** «Аузымен құс тістеп» деген тіркес тура мағынасында адамның құсты тісімен ұстап алуы мүмкін емес ек...
Аузын қу шөппен сүрткен.
**Негізгі мағынасы** «Аузын қу шөппен сүрткен» деген мақал өте үнемшіл, тар жерден шықпайтын, артық шығынға жаны қимайт...
Сақтансаң сақтаймын деген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам сақ жүрсе, қауіптен аман болатынын білдіреді. Астарлы мағынасы —...
Мал сақтама, ар сақта.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — малды көбейтуге ғана ұмтылма, ең алдымен ар-ұятты сақта деген ой. Аста...
Жақсы жігіт жер шолып, ақыр түбі айналар.
**Негізгі мағынасы** Жақсы жігіттің өрісі кең, ойы алыс болады. Ол тек өз басының қамын ғана ойламай, ел-жұртты, жер-суы...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.