Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Келген - дәулет, кеткен - бейнет.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің келуі де, кетуі де адамның тұрмысында өз әсерін қалдырады дег...
Өзіңнен жолдасың мықты болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз ортасын дұрыс таңдауы керек деген ойды білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — сапарда...
Ақымаққа арнап заң жазылмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы толмаған, пайымсыз адамға арнап арнайы ереже, тәртіп ойлап табу...
Жақсының тілі тәтті,
Жаманның жаны тәтті.
Жаманның жаны тәтті.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адамның сөзі жұмсақ, сыпайы, көңілге жағымды болады. Ол біреуді ренжітпей, ойлы да орынды сөй...
Асы жоқ алтын аяқты,
Алтынын ал да, отқа жақ.
Алтынын ал да, отқа жақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тамағы жоқ, бірақ аяғы алтыннан жасалған қымбат ыдыстың да пайдасы шам...
Шыбынның басына бақ қонса,
Самұрық келіп сәлем береді.
Самұрық келіп сәлем береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — өте кішкентай, қадірсіз көрінетін шыбынның басына бақ қонса, тіпті алы...
Ақылдының алды,
Ағып жатқан дария.
Сараң адамның алды,
Қу тақыр, шөл жазира.
Ағып жатқан дария.
Сараң адамның алды,
Қу тақыр, шөл жазира.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылды адам мен сараң адамның айырмасын салыстырып көрсетеді. Ақылды кісінің алды кең, жо...
Көп жүрген жылан аяғын көрсетер.
**Негізгі мағынасы** Көп жүрген жылан аяғын көрсетер деген мақал адам ұзақ уақыт бойы жасаған ісінің, айтқан сөзінің нем...
Ақшаның көзі қызыл.
**Негізгі мағынасы** «Ақшаның көзі қызыл» деген мақал ақша табудың оңай еместігін, оның артында көбіне еңбек, тер төгу,...
Еңбек өмірді ұзартады,
Ұят бетті қызартады.
Ұят бетті қызартады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: еңбек еткен адам өмірін мәнді, ретімен өткізеді, ал ұятты сезіну адамды...
Бал тамған тілден у да тамады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің қуаты өте күшті екенін білдіреді. Жылы, жағымды, тәтті сөз адамды қуантса, сол тіл...
Ақылдыға - заң, ақымаққа - таяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылды адамға тәртіп пен ереже жеткілікті, ол дұрыс жолды сөзбен де,...
Сөз - сабан, іс - дән.
**Негізгі мағынасы** «Сөз - сабан, іс - дән» деген мақал адамның айтқан сөзіне ғана емес, нақты жасаған ісіне қарап бағ...
Өз ақылың ақыл-ақ,
Кісі ақылы шоқырақ.
Кісі ақылы шоқырақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз ақылына сенуді, бірақ басқа кісінің ақылын да орынсыз кемсітпеуді меңзейді. «Ө...
Ғұмырың бір күн болса да, жорға мініп өт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмірі қысқа болса да, оны мәнді, намысты, сәнді түрде өткізу керегін айтады. Мұнд...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.