Ерге берсең асыңды,
Ерлер сыйлар басыңды.

Негізгі мағынасы

Жақсы адамға, қонаққа, елге қызмет еткен азаматқа дәміңді аямай берсең, ерлер де сені құрметтеп, басыңды сыйлайды. Мақал қонақжайлылық пен жомарттықтың қайтарымы бар екенін айтады: берген ас ұмытылмайды, ол сыйластық болып оралады. Мұнда ер — тек батыр емес, абыройлы, қадірлі адам. Ойдың өзегі: жақсылық екі жақты, дастарқаныңды жайған адамға жұрт та жүрегін ашады. Бұл есеп емес, адамдар арасындағы табиғи жылулық.

Образдар мен теңеулер

Ас — тек тамақ емес, қазақ үшін дәм, құрмет, ақ ниеттің белгісі: «дәм-тұз», «ас беру» деген тіркестер соны айғақтайды. Басыңды сыйлау — адамның өзін, абыройын құрметтеу; бас мұнда тұлғаның, абыройдың орнында. Асыңды мен басыңды сөздері ұйқасып, екі әрекетті тізбектей байлайды: бірі берілсе, екіншісі қайтарылады. Ер мен ерлер сөздерінің қайталануы бір адамға жасалған жақсылықтың көпшіліктің құрметіне айналатынын көрсетеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды қонақжай, жомарт адамды мақтағанда, оның сыйлы болуының сырын түсіндіргенде айтады. Жастарға қонақ күтудің, дәм ұсынудың мәнін үйреткенде де қолданылады. Интонациясы — ақыл, мадақ. Асты пара не жағымпаздық құралы ретінде ұсынуды ақтау үшін айту орынсыз: мақалдағы сый шын ниеттен шығады. Мысалы: «Апам кім келсе де шай қоймай жібермейтін, бүкіл ауыл оны ана деп сыйлайтын. Ерге берсең асыңды, ерлер сыйлар басыңды».

Қолданылу жағдаяттары

— Жол бойындағы асханада боранда қалған жүргізушілерге тегін шай берген әйелді жүргізушілер жыл сайын сыйлықпен еске алады.
— Жыл сайын айт күні дастарқан жайып, көршілерін шақыратын отбасына ақсақалдар бата беріп, осы мақалды айтады.