Ер жігіт сегіз қырлы, бір сырлы
«Ер жігіт сегіз қырлы, бір сырлы» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Сегіз қырлы — көп өнерлі, жан-жақты, қай іске салса да қолынан келетін адам; бір сырлы — ішкі жан дүниесі біртұтас, сөзі мен ісі бір, адал, сенімді кісі. Мақал ер жігітке екі талап қояды: өнері көп болсын, ал мінезі құбылмасын. Көп қырлы болу мен бір сырлы болу бір-біріне қарсы сияқты көрінеді, бірақ мәні осында: түрлі өнер білгенмен, адам түрлі адамға түрлі бет көрсетпеуге тиіс. «Бір сырлы» дегенді кей кісі «сыр сақтай білетін» деп те түсінеді.
Образдар мен теңеулер
«Қыр» — заттың жағы, бетінің шеті; сегіз қырлы зат жан-жақтан жарқырап көрінеді. Қырланған асыл тас сияқты, жігіттің де әр қыры бір өнерді, бір қабілетті білдіреді. «Сыр» — адамның ішкі жан дүниесі, ойы, ниеті. Сыртта көп қыр, ішінде бір сыр — осы қарама-қарсылық мақалдың бейнесін құрайды. Сегіз саны мұнда көптік, толықтық мәнін береді: «сегіз қиыр шартарап» деп әлемнің барлық жағын атайды. «Сегіз» бен «бір» сандарының қатар келуі ойды айқын етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал жігітті мақтағанда, оның өнерлі де адал екенін айтқанда жиі қолданылады. Ұстаз, ата-ана баласын жан-жақты болуға, бірақ сөзінде тұруға шақырғанда да айтады. Үні — мақтау, үлгі. Көп өнерді білгенмен, айтқанынан тайып тұратын жігітке ескерту ретінде де келеді. Мысалы: «Тракторды да жөндейді, домбыра да тартады, уәдесінде де тұрады — нағыз сегіз қырлы, бір сырлы жігіт».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдың жаңа мектебіне келген жас мұғалім әрі футбол үйірмесін, әрі хор жүргізеді; ақсақалдар оны осы мақалмен мақтайды.
— Жайлауда отар баққан жігіт кешке малдың жарасын емдеп, түнде ауыл балаларына ертегі айтып береді.
— Құдалар келіскенде, қыздың әкесі күйеу баланың шебер де, сенімді де екенін естіп, «сегіз қырлы, бір сырлы екен» деп разы болады.