Ер жігіт не көрмейді,
Ер көңіл не бермейді.
«Ер жігіт не көрмейді, Ер көңіл не бермейді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ер жігіттің басынан не өтпейді: жол кешеді, жауға шабады, жоқшылықты да, қуанышты да көреді. Ал ер көңілді, жомарт адам қолындағысын аямайды: керек кезде бәрін береді. Мақал ер азаматтың екі қасиетін қатар қояды: көп нәрсені бастан кешіп шыңдалған тәжірибесін және кеңпейілділігін. Бұл екеуі бір-біріне байланысты: тағдырдың ащы-тұщысын татқан адам біреудің мұқтажын жақсы түсінеді, сондықтан қолы ашық болады. Кейде мақал жомарт адамның берген сыйына таңданғанда айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақал екі риторикалық сұрақтан құралған: не көрмейді — бәрін көреді; не бермейді — бәрін береді. Бірінші жолда ер жігіттің тағдыры, екінші жолда оның көңілі суреттеледі: сыртқы өмір мен ішкі жан қатар қойылған. Көңіл сөзі мұнда кеңдік пен мейірдің белгісі: «көңілі кең», «көңілі ақ» деген тіркестерден таныс. Екі жолдың құрылысы бірдей, тек соңғы етістік ауысады, сол бір сөздің өзгеруі мағынаны тәжірибеден жомарттыққа бұрып жібереді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көп қиындық көріп, соған қарамастан жомарттығын жоғалтпаған адамды мақтағанда айтады. Біреу күтпеген үлкен сый жасағанда, алғыс пен таңданысты білдіру үшін де қолданылады. Басына іс түскен жігітті жұбатқанда кейде бірінші жолын ғана айтады. Интонациясы — құрмет, сүйсіну, алғыс. Мысалы: «Өзі жетімдіктің қиындығын көрген адам, енді ауылдың жетім балаларына жыл сайын киім алып береді. Ер жігіт не көрмейді, ер көңіл не бермейді».
Қолданылу жағдаяттары
— Қарызын өтей алмай қиналған досына ағасы ақшаны қайтарып алмайтынын айтқанда, досы көзіне жас алып, ер көңіл не бермейді деп ризашылығын білдіреді.
— Тойда күйеу жігіттің нағашысы өзі де ауыр жылдарды бастан кешкенін айтып, жиеніне көлік кілтін ұстатқанда, жұрт қол соғып таңырқайды.
Er kóńil ne bermeıdi.