Ер жігітке серуен де серуен,
Сергелдең де серуен.

Негізгі мағынасы

Серуен — көңіл көтеріп, жайымен жүру, сапар; сергелдең — әуре-сарсаң, адасып, қиналып жүру. Мақал нағыз жігіт үшін екеуі бірдей серуен екенін айтады: ол жолдың жайлысын да, ауырын да бірдей қабылдайды, қиналса да мойымай, оны да тәжірибе, қызық сапар деп біледі. Мұнда жігіттің қайраты мен көңілінің кеңдігі мадақталады: ер адам тағдырдың сынағына күйзелмейді, әзілмен, сабырмен өтеді. Кейде мақал жастың сергектігін сипаттап, «жас кезде әуре де қызық» деген мәнде де айтылады.

Образдар мен теңеулер

«Серуен» мен «сергелдең» — дыбысы ұқсас, «сер-» буынымен басталатын екі сөз, бірақ мағынасы қарама-қарсы. Осы дыбыстық ойын мақалды әрі әдемі, әрі есте қаларлық етеді. Сергелдең көшпелі тіршілікте таныс жай: боранда адасу, жоғалған малды іздеп күндер бойы далада сандалу, жолда аш қалу. Ал серуен — жайлауда ат үстінде қыдыру, ауылдан ауылға тойлап жүру. Мақал осы екі түрлі сапарды бір қатарға қойып, бәрі де жол деп қорытады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды қиын сапардан, әуре-сарсаңнан келген жігітке әзілмен, мақтанышпен айтады, не жас адамды қиындыққа жігерлендіру үшін қолданады. Үні — көңілді, жігерлі, кейде әзіл. Шын қайғыға ұшыраған адамға айту орынсыз, жеңілтектік болып көрінеді. Мысалы: «Жолда көлігің бұзылып, түнде далада қалдың ба? Ештеңе етпейді, ер жігітке серуен де серуен, сергелдең де серуен».

Қолданылу жағдаяттары

— Боранда адасқан қойын үш күн іздеп тауып келген шопан жігітке ауыл ақсақалы күліп, осы мақалды айтады.
— Әскерден оралған ұлы көрген қиындығын күліп әңгімелегенде, әкесі оның сабырлы мінезіне риза болады.
— Базардан қайтқан ағасының машинасы батпаққа батып, түні бойы тартып шыққанын естіген ауылдастары «сергелдең де серуен» деп қостайды.