Ерден ердің несі артық?
Бір сөйлеген сөзі артық.

Негізгі мағынасы

Бір ердің екінші ерден артықшылығы — бір сөйлеген сөзінде, яғни айтқан сөзінен таймайтынында. Уәде берсе, орындайды; бір айтқанын екіншіде өзгертпейді. Қазақ мұндай адамды «бір сөзді», «сөзіне берік» дейді. Мақал күш, байлық, атақ емес, сөзге беріктік адамды басқадан биік қоятынын айтады. Кейде оны аз сөйлеп, салмақты сөйлейтін адам туралы деп те түсінеді, бірақ негізгі мағына — уәдеге адалдық.

Образдар мен теңеулер

Мақал «Аттан аттың несі артық?» деген белгілі сұрақ-жауап үлгісімен құрылған, бірақ мұнда жауап біреу ғана. «Бір сөйлеген» — бір рет айтылған, қайталанбайтын, өзгертілмейтін сөз. Дала өмірінде жазба шарт сирек болған: келісім, құда түсу, дау шешу ауызша берілген сөзге сүйенген. Сондықтан сөзді бұзу намысты таптаумен тең саналған. «Ерден ердің» деген қайталау салыстыруды өткірлей түседі: ер көп, бірақ артығы — сөзі бүтін болғаны.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды берген уәдесін орындаған адамды мақтағанда немесе айтқанынан айнып жүрген адамға ескерту ретінде қолданады. Интонациясы байсалды, кейде сыни. Мысалы, көршісі шөп шабуға көмектесемін деп, жаңбырға қарамай уәдесін орындағанда, қария: «Ерден ердің несі артық? Бір сөйлеген сөзі артық», — дейді. Маңызы жоқ ұсақ іске айтылса, мақалдың салмағы кетеді.

Қолданылу жағдаяттары

— Ағасы ауырып жатса да, інісіне берген қарызын сол күні ұлы арқылы дер кезінде жіберді. Әкелері балаларына оны үлгі етіп, мақалды айтты.
— Құда түсу кезінде күйеу жақ бір айтқан уәдесінен таймады. Қыз жақтың ақсақалы риза болып, ердің артықтығы сөзінде екенін айтты.