Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
272
Орташа
Сұрыптау:
Игіліктің ерте, кеші жоқ.
**Негізгі мағынасы** Игі іс жасауға, жақсылыққа ұмтылуға уақыт кешігіп қалмайды. Адам қай кезде де қайырымды болып, пайд...
Жақсының тілі тәтті,
Жаманның жаны тәтті.
Жаманның жаны тәтті.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адамның сөзі жұмсақ, сыпайы, көңілге жағымды болады. Ол біреуді ренжітпей, ойлы да орынды сөй...
Тар киім тозғақ.
**Негізгі мағынасы** «Тар киім тозғақ» деген мақалдың тура мағынасы — тар, қысып тұрған киім тез тозады, тігісі сөгіліп,...
Өткір кездік қап түбінде жатпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: өткір кездік қаптың түбінде ұзақ жатпайды, өйткені мұндай құралдың қаже...
Асылдан асыл туады,
Жалқаудан масыл туады.
Мылжыңнан езбе туады,
Қыдырмадан кезбе туады.
Жалқаудан масыл туады.
Мылжыңнан езбе туады,
Қыдырмадан кезбе туады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезі мен тәрбиенің ұрпаққа әсерін айтады. Асыл, өнегелі, еңбекқор адамнан жақсы, п...
Қара суды теріс ағызған.
**Негізгі мағынасы** «Қара суды теріс ағызған» деген мақал бір істі әдеттегі жолынан бөлек, дұрыс емес бағытқа бұруды б...
Ақылды көрші - төрің,
Ақымақ көрші - көрің.
Ақымақ көрші - көрің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көршінің адам өміріндегі орны өте маңызды екенін айтады. Ақылды, тәрбиелі, сабырлы көрші...
Аюдың үңгірі өзіне лайық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аю өзіне лайық, қауіпсіз әрі қолайлы үңгірді паналайды. Астарлы мағына...
Нәрсенің сыртына қызықпа,
Асылы ішінде болар.
Асылы ішінде болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы көрініске ғана алданбауға шақырады. Бір нәрсенің жылтыраған сырты әдемі көр...
Ақша қарда көп жүрсең,
Көзің бір күн қарығар.
Ағайыннан шет жүрсең,
Көңілің бір күн тарығар.
Көзің бір күн қарығар.
Ағайыннан шет жүрсең,
Көңілің бір күн тарығар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның табиғи да, әлеуметтік те ортадан алшақтамауы керектігін айтады. «Ақша қарда көп ж...
Куәлі істі куә табар,
Куәсіз істі күмән табар,
Одан болмаса, иман табар.
Куәсіз істі күмән табар,
Одан болмаса, иман табар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әділдік пен шындықтың дәлелге сүйенетінін айтады. Егер істің куәсі болса, ақиқат тез табы...
Берген жомарт емес, алған жомарт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреуге сый берген адам ғана жомарт деп бағаланбайды, кейде алған адамн...
Ұры басқаның малын жейді,
Өзінің арын жейді.
Өзінің арын жейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұрлықтың түбі жақсылыққа апармайтынын ескертеді. Тура мағынада ұры бөтеннің малын алып, п...
Жаңбырмен жер көгерер,
Еңбегімен ер көгерер.
Еңбегімен ер көгерер.
**Негізгі мағынасы** Жаңбыр жерге нәр беріп, шөпті көгертеді, ал адамды өсіріп, абыройлы ететін нәрсе — еңбек. Мақалдың...
Бір кемпір бір кемпірді «апа» депті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір кемпірдің екіншісін сыйлап, «апа» деп атауы. Астарлы мағынасы — жа...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.