Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Ат айлығын ойлайды,
Түйе жылдығын ойлайды,
Есек аяғының астын ойлайды.
Түйе жылдығын ойлайды,
Есек аяғының астын ойлайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр түліктің табиғатына сай мінезін көрсетеді. Ат — ұзақ жолды, алдағы қимылды, өзіне лайы...
Қасқырдан қайрат кетсе,
Ешкіні «апа», текені «жезде» дейді.
Ешкіні «апа», текені «жезде» дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қайраты кеткен қасқыр әлсізденіп, бұрын жем қылатын ешкіге де батпай, о...
Үйрене алмаған ұстазынан көреді.
**Негізгі мағынасы** Үйрене алмаған адам өз кемшілігін өзгеден, ең алдымен ұстазынан көреді деген ой айтылады. Яғни білі...
Болмас адам қырық бесінде жас болар,
Болар адам он бесінде бас болар.
Болар адам он бесінде бас болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам болмысы жасқа емес, ақылына, мінезіне, іскерлігіне байланысты екенін айтады. Тура ма...
Жер жастанып, су сүйеніп жүрген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның елсіз, панасыз, тірексіз жағдайда өмір сүріп жүргенін білдіреді. Тура мағынасында...
Қызым үйде, қылығы түзде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қыз баланың тәрбиесі мен мінезі екі жерде бірдей көрінетінін білдіреді. Тура мағынада, қы...
Қырсыққанда қымыран іриді.
**Негізгі мағынасы** Қырсық шақта адамның ісі оңға баспай, бір сәтсіздік екіншісін іліп әкетеді. Бұл мақал тура мағынасы...
Атыңа ауыр жүк артпа,
Анаңа ауыр сөз айтпа.
Анаңа ауыр сөз айтпа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға екі үлкен аманатты — жан серігі болған ат пен ардақты анаға жауапкершілікпен қарау...
Суға кеткен тал қармайды.
**Негізгі мағынасы** «Суға кеткен тал қармайды» деген мақал адам қатты қиналғанда, амалсыз қалған кезде қолына іліккенн...
Күннің бәрі жаз емес,
Көңілдің бәрі наз емес.
Көңілдің бәрі наз емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірдің де, адамның көңіл күйінің де үнемі бір қалыпта болмайтынын білдіреді. Тура мағына...
Жүйрік ат - бірде ат, бірде қанат.
**Негізгі мағынасы** «Жүйрік ат - бірде ат, бірде қанат» деген мақалдың тура мағынасы — шапшаң, жүрдек ат кейде қарапай...
Піл көтермегенді тіл көтереді.
**Негізгі мағынасы** Піл көтермегенді тіл көтереді деген мақал сөздің құдіретін көрсетеді. Тура мағынасында пілдей ауыр...
Өнерліге өлім жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Өнерліге өлім жоқ» деген мақал тура мағынасында емес, астарлы мағынада айтылады. Яғни адам қандай...
Маңғыт, аузыңа саңғыт.
**Негізгі мағынасы** «Маңғыт, аузыңа саңғыт» деген мақал сырттай қарағанда өте дөрекі, тіпті мысқыл түрінде айтылатын с...
Молдалының тілі - сының,
Төрелінің тізі - сынық.
Төрелінің тізі - сынық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қоғамдағы екі түрлі топтың мінезін астарлап көрсетеді. Біріншісі — молда, яғни діндар ада...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.