Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
270
Орташа
Сұрыптау:
0, Құдайым, бала бер,
Бала берсең, сана бер.
Сана бермеген балаңды,
Қайтып өзің ала бер.
Бала берсең, сана бер.
Сана бермеген балаңды,
Қайтып өзің ала бер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам баласын Құдайдан тілегенде, тек ұрпақ беруді емес, оған ақыл, сан...
Ұқыптының тоны тозбас,
Ұқыпсыздың ісі оңбас.
Ұқыпсыздың ісі оңбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұқыптылық пен салақтықтың айырмасын көрсетеді. Ұқыпты адам затын да, уақытын да, ісін де...
Қазан аузы жоғары.
**Негізгі мағынасы** «Қазан аузы жоғары» деген мақал тура мағынасында қазанды отқа қойғанда оның аузы жоғары тұратынын б...
Қырықтың бірі - Қыдыр,
Мыңның бірі — Уәли.
Мыңның бірі — Уәли.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам ішінен сирек кездесетін, өте қадірлі, ақылды не киелі жан табылады деген ойды білдір...
Көңілі пасық ерде дәулет болмас.
**Негізгі мағынасы** Көңілі тар, іштар, пасық адам қанша бай болса да, оның дәулеті береке әкелмейді. Себебі дәулеттің ш...
Екі кеменің құйрығын ұстаған суға кетеді.
**Негізгі мағынасы** Екі кеменің құйрығын ұстаған суға кетеді деген мақал адам бір уақытта екі істі, екі бағытты не екі...
Адам көркі - шүберек,
Ағаш көркі - жапырақ.
Ағаш көркі - жапырақ.
**Негізгі мағынасы** Адамның сыртқы көркі көбіне киіміне, жүріс-тұрысына, тазалығына байланысты байқалады. Ал ағаштың сә...
Көңілден көңіл су ішеді.
**Негізгі мағынасы** Көңілден көңіл су ішеді деген мақал адамдар арасындағы жылы қарым-қатынастың, ықылас пен мейірімнің...
Құланның қасуына мылтықтың басуы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір оқиғаның екінші бір үлкен, күтпеген салдарға ұласатынын білдіреді. Тура мағынасында қ...
Қасқыр ішігі бар кісі,
Жолдасының тоңғанын білмес.
Жолдасының тоңғанын білмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқырдың ішігі киілген адам өз тоңуын сезбегендей, жолдасының тоңғанын...
Ғалыммен жақын болсаң, қолың жетер,
Залыммен жақын болсаң, басың кетер.
Залыммен жақын болсаң, басың кетер.
**Негізгі мағынасы** Ғалыммен аралассаң, одан білім, ақыл, дұрыс бағыт аласың. Оның сөзі мен ісі сені биікке жетелейді,...
Ерте тұрған әйелдің бір ісі артық,
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ерте тұрып, күнді уақытында бастаған адамның ісі де, несібесі де мол болатынын айтады. Ту...
Ақылың болса, арыңды сақта,
Ар, ұят керек әр уақытта.
Ар, ұят керек әр уақытта.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылдың ең басты міндеті — адамды дұрыс жолда ұстап, ар-ұятын қорғау екенін айтады. Яғни...
Арзанның сорпасы татымас.
**Негізгі мағынасы** «Арзанның сорпасы татымас» деген мақалдың тура мағынасы — бағасы төмен, сапасы нашар тағамның дәмі...
Киіміне қарап қарсы алады,
Ақылына қарап шығарып салады.
Ақылына қарап шығарып салады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды алғаш көргенде сыртқы келбетіне, киіміне қарап бағалайтынымызды білдіреді. Бірақ...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.