Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
787.9K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Ақылды қыз білімге жүгірер,
Ақылсыз қыз сөзге ілігер.
Ақылсыз қыз сөзге ілігер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қыз баланың мінезі мен бағытын салыстырып көрсетеді. Ақылды қыз бос сөзге ермей, өз болаш...
Өз басындағы отты көрмей,
Біреудің басындағы шоқты көрер.
Біреудің басындағы шоқты көрер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз кемшілігін, өз басындағы үлкен мінін көрмей, өзгенің болмашы қатесін тез аңдай...
Алтын басты әйелден
Бақыр басты еркек артық.
Бақыр басты еркек артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сыртқы сән-салтанаты мол, бағалы әшекей таққан әйелден гөрі, қарапайым...
Ақылды адам айтқызбай біледі,
Ақсұңқар қаққызбай іледі.
Ақсұңқар қаққызбай іледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылды адамның ойды көп сөз қылдырмай-ақ, бір ишарадан түсінетінін айтады. Яғни зерек, ба...
Ер мойнында қыл арқан шірімейді.
**Негізгі мағынасы** «Ер мойнында қыл арқан шірімейді» деген мақал ер адамның жауапкершілігі мен намысы ауыр жүк көтерсе...
Ел не демейді, есек не жемейді?
**Негізгі мағынасы** «Ел не демейді, есек не жемейді?» деген мақалдың тура мағынасы: ел-жұрттың сөзі көп, олар не айтпа...
Ырылдарсың қаппассың,
Менен жақсы таппассың.
Менен жақсы таппассың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай кекесін не ескерту сияқты айтылғанымен, астарында адамның өз қадірін өзі білетіні...
Тауық түсінде тары көрсе,
Түлкі түсінде тауық көреді.
Түлкі түсінде тауық көреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тауыққа тары, ал түлкіге тауық түсінде көрінеді. Астарлы мағынасы — әр...
Тең теңімен, тезек қабымен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамдардың өзіне лайық, деңгейлес ортамен араласатынын білдіреді. Тура мағынасында — салм...
Оқығанның беті жарық,
Оқымағанның беті көн шарық.
Оқымағанның беті көн шарық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — білім алған адамның жүзі жарық, ал оқымаған адамның жүзін көн шарыққа...
Қатыныңмен дос бол,
Үйіңе береке кіреді.
Азаматпен дос бол,
Қадіріңді біледі.
Білімдімен дос бол,
Сасқанда ақыл береді.
Үйіңе береке кіреді.
Азаматпен дос бол,
Қадіріңді біледі.
Білімдімен дос бол,
Сасқанда ақыл береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға кіммен аралассаң, соның ықпалы өзіңе тиетінін айтады. Жақсы жармен тату болсаң, үй...
Аққу құсқа оқ тисе,
Қанатын суға тигізбес.
Айтулы ерге оқ тисе,
Қиналғанын білдірмес.
Қанатын суға тигізбес.
Айтулы ерге оқ тисе,
Қиналғанын білдірмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер адамның қайсарлығын, намысын және төзімін сипаттайды. Аққу жараланса да, қанатын суға...
Ақылсыз достан ақылды дұшпан артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жанында жүрген кісінің сапасы өте маңызды екенін аңғартады. Тура мағынасында, ақы...
Шалқайғанға шалқай,
Ол Пайғамбардың ұлы емес.
Еңкейгенге еңкей,
Ол әкеңнің құлы емес.
Ол Пайғамбардың ұлы емес.
Еңкейгенге еңкей,
Ол әкеңнің құлы емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға қарым-қатынаста орынды мінез ұстауды үйретеді. Біреу паңданып, астамсып, өзін жоға...
Азған денеге ауру үйір.
**Негізгі мағынасы** Азған дене — күтімі кеміп, әлсіреген, титықтаған, саулығы төмендеген адамды білдіреді. Мақалдың тур...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.