Адам өзінен кейінгілерді көріп қартаяды.
«Адам өзінен кейінгілерді көріп қартаяды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Адам өзінің қартайғанын айнадан емес, өзінен кейін туған балалардың, інілердің, немерелердің өсіп-жетілгенінен сезеді. Кеше ғана бесікте жатқан бала бүгін үйленіп жатса, адам еріксіз жасын есептей бастайды. Мақал уақыттың байқалмай өтетінін және ұрпақтың алмасуын айтады. Мұнда өкініш те, қуаныш та бар: адамның қартаюы — кейінгілердің ержеткенінің белгісі, ал ол — өмірдің заңды жалғасы.
Образдар мен теңеулер
Мақалда айна да, ақ шаш та, әжім де жоқ, қартаюдың белгісі ретінде кейінгілер алынған. Бұл қазақтың уақытты өлшеу тәсіліне жақын: жас ұрпақпен, мүшелмен есептелген, «немере сүйдім», «шөбере көрдім» деп адам өз жасын ұрпағы арқылы айтқан. Кейінгілер сөзі ізбасар ұрпақты, артта келе жатқан буынды білдіреді. Көру етістігі мұнда жай көзбен көру емес, сезіну, ұғыну: адам кейінгілерге қарап, өз жасын түсінеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды үлкендер өз жасын әзілмен мойындағанда айтады: «Немерем мектепті бітірді, адам өзінен кейінгілерді көріп қартаяды». Ұрпақ алмасуы туралы ойлы әңгімеде, түлектер кешінде, мерейтойда да қолданылады. Жас адамның қартты кемітіп, «сіздің заманыңыз өтті» деген мәнде айтуы әдепсіз естіледі. Интонациясы — жылы, сәл мұңды.
Қолданылу жағдаяттары
— Тойда нағашы ағасы жиенінің үйленіп жатқанын көріп, бір кезде оны иығына мінгізгенін еске алып, осы мақалды айтады.
— Отыз жыл сабақ берген мұғалім бұрынғы шәкіртінің баласын бірінші сыныпқа қабылдап, күліп қояды.
— Спорт залында ардагер күрескер өзі баптаған жігіттердің жеңісін көріп, кілемге шығатын кезі өткенін түсінеді.