Адам туа жаман емес, жүре жаман.
«Адам туа жаман емес, жүре жаман.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ешкім жаман болып тумайды, жаман әдет пен мінез адамға өмір жолында, жүре келе жұғады. Нәресте таза, оның бойында не өтірік, не қызғаныш жоқ. Ортасы, тәрбиесі, көрген-білгені, өзі таңдаған жолы оны біртіндеп өзгертеді. Мақалдың екі қыры бар: бір жағынан, тәрбие мен ортаның жауапкершілігін еске салады, екінші жағынан, адамның түзелуге мүмкіндігі барын аңғартады, өйткені жүре келген нәрсені жүре келе тастауға болады.
Образдар мен теңеулер
Мақал «туа» мен «жүре» деген екі көсемшені қарама-қарсы қояды. Туа біткен — анадан бірге келген қасиет: туа біткен қабілет, туа біткен ауру. Жүре біткен — кейін, өмір жолында пайда болған. Жүру етістігі мұнда жай аяқпен жүру емес, өмір сүру, жол кешу. Қазақ ойлауында адам ғұмыры ұдайы жолмен салыстырылады, ал жолда шаң да, лай да жұғады. Сөйлем теңдей екі бөлікке бөлініп, ойды айқын әрі кесімді етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал біреуді түбегейлі жаман деп кесіп тастамау үшін, оның жамандығына себеп іздегенде айтылады. Ұстаздар, ата-аналар бала тәрбиесі туралы әңгімеде жиі қолданады. Жаман жолға түскен адамды ақтау үшін емес, оны түзеуге болатынын айту үшін келеді. Мысалы: «Ол баланы бәрі тентек дейді, бірақ адам туа жаман емес, жүре жаман: оған жақсы дос керек».
Қолданылу жағдаяттары
— Мектепте психолог оқушыны жамандаған мұғалімге баланың отбасындағы жағдайын айтып, бұл мақалды еске салады.
— Ауылда атасы ұрлықпен ұсталған жігітті ауылдан қуғысы келгендерге сабыр сақтап, оны шаруаға алуды ұсынады.
— Шешесі ұлының жаман досқа еріп, сөзі өзгергенін байқап, оны күрес үйірмесіне жазып береді.