Адам құлақтан азады, көңілден семіреді.
«Адам құлақтан азады, көңілден семіреді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Адам жаман сөз естіп, жаман хабар тыңдаудан азады, яғни арықтап, жүдейді; ал көңілі тоқ, қуанышты болса, семіреді, толады. Мақал адамның денсаулығы мен түр-түсі тек тамаққа емес, көңіл күйіне байланысты екенін айтады. Ұдайы өсек, сын, уайым естіп жүрген адам тамағы тоқ болса да солып кетеді, ал жылы сөз, жақсы хабар естіген кісінің жүзі ашылып, бойы сергиді. Мақал сөздің күшін де еске салады: жаман сөз ауру сияқты жүдетеді.
Образдар мен теңеулер
Азу мен семіру — мал шаруашылығынан келген сөздер. Қыста жемі жетпеген мал азады, жазда жайлауда семіреді; малдың азғаны мен семіргені көшпелі үшін тұрмыстың басты өлшемі болған. Мақал осы малшы көзімен адамға қарайды, бірақ жем мен қыстың орнына басқа себептерді қояды: адамды жүдететін — құлақ естіген ауыр сөз, толтыратын — көңілдің тоқтығы. Құлақ пен көңіл, азу мен семіру екі жұп болып қарама-қарсы тұр.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды біреу ұдайы жаман хабар, өсек тыңдап, жүдеп жүргенде айтады, оны мұндай әңгімелерден аулақ болуға шақырады. Сондай-ақ сырқат адамға жылы сөз айту керегін түсіндіргенде қолданылады. Әзілмен де айтылады: толып қалған досына «көңілің тоқ екен ғой» деген мәнде. Мысалы: «Жаман хабарды күні бойы оқи берме, адам құлақтан азады, көңілден семіреді».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауруханада дәрігер науқастың туыстарына оның қасында ауыр әңгіме қозғамауды, көңілін көтеруді тапсырады.
— Ауылда келіні ұдайы сын естіп, жүдей бастағанда, атасы оны қорғап, отбасына жылы сөз айтуды бұйырады.
— Жайлаудан қайтқан немересінің толып, жүзі ашылғанын көрген әжесі оның көңілі тоқ болғанына қуанады.