Адам өз қолын өзі кесе алмайды.
«Адам өз қолын өзі кесе алмайды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Адам өз қолын өзі кесе алмайды деген сөздің тура мағынасы — адам өз денесіне өзі қасақана зиян келтіре алмайтыны. Ал астарлы мағынасы — адам өзіне жақын, өз мүддесіне, өз тіршілігіне қарсы әрекет етпейді. Халық бұл мақал арқылы адам кейде қателессе де, түптің түбінде өзін сақтауға, өз пайдасын ойлауға бейім екенін меңзейді. Сондай-ақ, біреуге ескерту ретінде айтылып, “өзіңе өзің жамандық жасама” деген ойды білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы “қол” — адамның өз күші, өз тірлігі, өз тірек-негізі. “Кесу” — ауыр зиян келтіру, өзіңе өзің кесір тигізу деген бейнелі әрекет. Яғни қолын кесу арқылы халық адам мен оның болмысы арасындағы табиғи байланысты көрсетеді: адам өзіне қас нәрсені оңай істемейді, өйткені ол алдымен өзін қорғайды. Бұл образ өте өткір, сондықтан ойды қысқа да нұсқа жеткізеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал адамға зиянды шешім қабылдамауға шақыру үшін қолданылады. Мысалы, бір кісі өз беделін сақтаймын деп, жалған ақпарат таратып қойса, кейін ол өзіне зиян келтіреді. Сондай кезде “Адам өз қолын өзі кесе алмайды” деп, өз пайдаңа қарсы істі тоқтат деген ескерту айтуға болады.