Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сөз бен пайдада екенін айтады. Адамды адам ететін — оның бір ауыз орынды сөзі, яғни ақылы, әдебі, шешендігі, уәдеге беріктігі. Ал малдың артықшылығы — бір асым еті, яғни тұрмысқа қажет пайдасы. Тура мағынасында салыстыру бар, ал астарында: адамға ең керек қасиет — тіл мен мінездің түзулігі, ал дүниелік нәрсенің бағасы оның кәдеге жарауымен өлшенеді деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бір-ақ ауыз сөз» — адамның ішкі мәдениетін, парасатын, елмен тіл табысуын білдіреді. «Бір-ақ асым ет» — малдың негізгі шаруашылық пайдасын меңзейді. Ақындық өлшеммен берілген бұл салыстыру адамдық құндылық пен тұрмыстық қажет-қалпының айырмасын аңғартады. Яғни сөздің салмағы да, еттің пайдасы да өз орнында маңызды, бірақ адамға ең алдымен кісілік жарасады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамдардың сөйлесу әдебін, қысқа да нұсқа ой айтуын бағалағанда қолданылады. Мысалы, дауласқан екі көршінің біреуі сабыр сақтап, бір ауыз сыпайы сөзбен мәселені шешсе, сол сөздің құны үлкен болады. Сол сияқты, ас пен тұрмысқа қажет заттың да нақты пайдалығы есептеледі.
Bir-aq aýyz sózi artyq;
Maldan maldyń nesi artyq?
Bir-aq asym eti artyq.