«Адамның жүрген жері - абат.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Адам қоныстанған жер көркейеді: тың далада үй бой көтеріп, бау-бақша өседі, құдық қазылып, жол салынады. Мақал адам еңбегінің құдіретін айтады: иесіз жер тозады, ал адамның қолы тиген жер құлпырады. Ауыспалы мағынасы — жақсы, іскер адам барған ортасына береке, тәртіп, жан кіргізеді. Кейде мақалды өкініш ретінде де айтады: адамы жоқ, иесі кеткен жер қаңырап қалады.
Образдар мен теңеулер
«Абат» — парсы тілінен енген сөз: гүлденген, көркейген, мол, адамы көп жер. Қазақ тілінде ол «абаттандыру», яғни көркейту, жайластыру сөзінде сақталған. Мақалдағы «жүрген жері» тіркесі адамның тұрған жерін ғана емес, барған, өткен жерін де қамтиды. Көшпелі ел үшін бұл таныс сурет: қыстауға қайта көшіп келгенде, иесіз тұрған қора-жай тоза бастағанын көреді, ал адам кірген соң ол қайта тіріледі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жаңа жерді игеріп, тұрмысты жайластырған адамдарды мақтағанда, ауылға қайта оралғандарды қуана қарсы алғанда айтады. Ауылдан жұрт көшіп, бос қалғанда мұң ретінде де естіледі. Үні — ризашылық, кейде өкініш. Мысалы: «Қаңырап тұрған қыстау енді жайнап кетіпті, адамның жүрген жері абат деген осы».
Қолданылу жағдаяттары
— Қаладан ауылға қайтып келген отбасы ескі үйді жөндеп, бақ отырғызады. Көршілері келіп, жер қайта жанданғанына қуанады.
— Бос тұрған мектеп ауласына мұғалімдер мен оқушылар гүл егеді. Директор жиында осы мақалды айтады.