Адамның жаны - Алланың аманаты.
«Адамның жаны - Алланың аманаты.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Аманат — біреу сеніп тапсырған, уақытша сақтауға берілген нәрсе. Оны иесіне бүтін қайтару — адамның борышы. Мақал адамның жанын осындай аманатқа теңейді: өмір кісінің өз меншігі емес, оны Жаратушы уақытша сеніп берген. Бұдан екі ой туады. Біріншісі — өз өміріңді де, өзгенің өмірін де қастерлеп сақтау керек, оған қол көтеру — аманатқа қиянат. Екіншісі — өмір мәңгі емес, бір күні аманат иесіне қайтарылады. Сондықтан бұл сөз қазаға қайғырған адамға да жұбаныш болып айтылады.
Образдар мен теңеулер
«Аманат» араб тілінен енген, қазақ тұрмысында қасиетті ұғым. Көшпелі ортада біреуге мал, мүлік, кейде бала тапсырып кететін, оны сақтап, бүлдірмей қайтару абырой саналған. «Аманатқа қиянат жасама» деген сөз де осыдан. Мақалда осы тұрмыстық ұғым адам жанына көшірілген: жан — ең қымбат аманат, ал Алла — оның иесі. Кісі қайтыс болғанда «аманатын тапсырды» деп айтылатыны да осы түсініктен.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көбіне қазалы үйде көңіл айтқанда, марқұм туралы «Алланың аманаты еді, иесіне қайтты» деп жұбатқанда айтады. Сондай-ақ өз денсаулығын күтпейтін, өміріне немқұрайлы қарайтын адамға үлкендер ескерту ретінде қолданады. Діни мәндегі сөз болғандықтан, оны әзілге, мысқылға айналдыру орынсыз. Мысалы: «Балам, жолда абай бол, жылдамдықты асырма. Адамның жаны — Алланың аманаты».
Қолданылу жағдаяттары
— Жаназадан кейін ақсақал жылап отырған жесірге көңіл айтып, марқұмның жаны иесіне қайтқанын айтады.
— Әкесі мотоциклді дулығасыз айдап жүрген ұлын тоқтатып, өміріне сақ болуды тапсырады.
— Ауыр науқасты ұзақ емдеп, аман алып қалған дәрігерге туыстары алғыс айтып, осы сөзді еске алады.