Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
326
Орташа
Сұрыптау:
Жақсының жүрген жері базар,
Жаманның жүрген жері азар.
Жаманның жүрген жері азар.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адам жүрген жерде береке, көңіл күй, сыйластық, тіршілік қызығы артады. Оның сөзі де, ісі де...
Қара қылды қақ жарған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында «қара жіпті қақ ортасынан дәл бөлу» дегенді білдіргенімен, астарлы мағын...
Ақынның тілі қылыштан өткір,
Қылдан нәзік.
Қылдан нәзік.
**Негізгі мағынасы** Ақынның сөзі жай айтылған дыбыс емес, оның әрбір ойы елді ойландырып, жүрекке тікелей әсер етеді. М...
Қара кісінің қаны шыққанша,
Сары кісінің жаны шығады.
Сары кісінің жаны шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қара түсті, сары түсті адам туралы емес, әр істің салдары әртүрлі бола...
Жүйрік ат - бірде ат, бірде қанат.
**Негізгі мағынасы** «Жүйрік ат - бірде ат, бірде қанат» деген мақалдың тура мағынасы — шапшаң, жүрдек ат кейде қарапай...
Бастан құлақ садақа.
**Негізгі мағынасы** «Бастан құлақ садақа» деген мақал адам бір қиындыққа ұшыраса, одан да ауыр зардаптан аман қалғанына...
Бармын деп тасыма,
Жоқпын деп жасыма.
Кеудеде жан барда,
Әр іс түсер басыңа.
Жоқпын деп жасыма.
Кеудеде жан барда,
Әр іс түсер басыңа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды екі ұдай күйге де сабырмен қарауға шақырады. «Бармын деп тасыма» — қолың жетіп, жа...
Адам - керуен, өмір - жол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өмірінің өткінші екенін және тіршіліктің үнемі қозғалыста болатынын білдіреді. Тура...
Үлкенді сен сыйласаң,
Кіші сені сыйлайды;
Кішіні сен сыйласаң,
Кісі сені сыйлайды.
Кіші сені сыйлайды;
Кішіні сен сыйласаң,
Кісі сені сыйлайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — үлкен адамды құрметтесең, кіші де саған ілтипат көрсетеді; кішіні сый...
«Сіз» дегеннен не кетеді,
«Сен» дегеннен не бітеді?
«Сен» дегеннен не бітеді?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамдардың бір-біріне сыпайы, құрметпен сөйлеуін үйретеді. «Сіз» деп айту — кішіпейілділі...
Ақ дегені - алғыс,
Қара дегені - қарғыс.
Қара дегені - қарғыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің «ақ» деген сөзі де, «қара» деген сөзі де жұртқа өтімді, яғни о...
Ер жігіт - елінің ұлы,
намысының құлы.
намысының құлы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер жігіттің ең үлкен міндеті — өз елін қадірлеу, халқы үшін жауапкершілік сезіну екенін а...
Достың санына қарама, жанына қара.
**Негізгі мағынасы** Мақалдың тура мағынасы — досыңның қанша екенін санама, ең бастысы оның ішкі ниеті мен шынайы жанашы...
Әдепті бала - арлы бала,
Әдепсіз бала - сорлы бала.
Әдепсіз бала - сорлы бала.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әдеп пен тәрбиенің адам өміріндегі орнын айтады. Әдепті бала — үлкенді сыйлап, кішіге қам...
Алаған қолым - береген.
**Негізгі мағынасы** «Алаған қолым — береген» деген мақал адам алғанын да, бергенін де ұмытпайтын, қолы ашық, жомарт кі...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.