Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
271
Орташа
Сұрыптау:
Момынның есебін қу табады ,
Қудың есебін Құдай табады.
Қудың есебін Құдай табады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам айламен, қулықпен біреуді алдаса, оның есебі бір күні ашылатынын білдіреді. Тура мағ...
Көзі жоқ, құлағы саудың ақылы толады,
Құлағы жоқ, көзі саудың ақылы солады.
Құлағы жоқ, көзі саудың ақылы солады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның екі сезім мүшесінің — көз бен құлақтың — ақылға әсерін терең көрсетеді. Тура мағы...
Қайнаған қара суда қасиет бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қара су қатты қайнаса, оның ішінде бір өзгеріс, бір қуат пайда болады...
Қыздың қырық жаны бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қыз баланың төзімді, сезімтал әрі епті болатынын білдіреді. Тура мағынасында «қырық жан»...
Үлкенді сен сыйласаң,
Кіші сені сыйлайды;
Кішіні сен сыйласаң,
Кісі сені сыйлайды.
Кіші сені сыйлайды;
Кішіні сен сыйласаң,
Кісі сені сыйлайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — үлкен адамды құрметтесең, кіші де саған ілтипат көрсетеді; кішіні сый...
Өтірік пен шындық арасы - екі елі.
**Негізгі мағынасы** «Өтірік пен шындық арасы - екі елі» мақалында өтіріктің шындықтан алыс емес екені айтылады. Яғни ж...
Бір қатынның қырсығы
Қырың есекке жүк болған.
Қырың есекке жүк болған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір адамның қыңырлығы, орынсыз мінезі немесе ұсақ кедергісі көпшілікке, тіпті тұтас іске...
Сөздің ақыры - адамның ақылы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөз адамның ішкі дүниесін, ой-өрісін, парасатын танытады дегенді білдіреді. Адам сөйлеге...
Талтаңдасаң талтаңда,
Ақшаң болса қалтаңда.
Ақшаң болса қалтаңда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамда ақша болса, ол өзін еркін ұстап, қалтасына сеніп, көңілі орнықт...
Қой асығы демеңіз,
Қолыңа жақса, сақа тұт.
Қолыңа жақса, сақа тұт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай әлсіз, кіші көрінген нәрсенің де пайдасы тиіп, бағалы болатынын айтады. Тура мағы...
Айырдан туған жампоз бар,
Нар емес десе нанғысыз.
Қарадан туған жігіт бар,
Ханға күнін салғысыз.
Нар емес десе нанғысыз.
Қарадан туған жігіт бар,
Ханға күнін салғысыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — айыр түйеден де, нардан да бөлек, ерекше жампоз шығуы мүмкін; қарапайы...
Жақсының жүрген жері базар,
Жаманның жүрген жері азар.
Жаманның жүрген жері азар.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адам жүрген жерде береке, көңіл күй, сыйластық, тіршілік қызығы артады. Оның сөзі де, ісі де...
Ерден ердің несі артық?
Бір сөйлеген сөзі артық.
Бір сөйлеген сөзі артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер адамның шын бағасын оның сөзі арқылы тануға болатынын айтады. Тура мағынада екі ерді с...
От ауызды, орақ тілді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзге шебер, ойы өткір, айтары нық адамды сипаттайды. Тура мағынасында «от ауыз» — сөзі о...
Досым, досым дейсің,
Нанымды алдап жейсің.
Арпа, бидай піскенде,
Досым құрысын дейсің.
Нанымды алдап жейсің.
Арпа, бидай піскенде,
Досым құрысын дейсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екіжүзді, пайдакүнем адамды әшкерелейді. Тура мағынасында, біреуді досым деп атап, оның н...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.