Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
791.3K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Тырнақ астынан кір іздеген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің ісінен, сөзінен немесе мінезінен әйтеуір мін табуға, қасақана кінә іздеуге құмар...
Қой терісін жамылған бөрі.
**Негізгі мағынасы** «Қой терісін жамылған бөрі» деген мақал сырттай момын, жуас көрінгенмен, іштей қауіпті, залал келт...
Кең киім тозбайды,
Кеңесшіл ел азбайды.
Кеңесшіл ел азбайды.
**Негізгі мағынасы** Кең киім адамның денесіне ыңғайлы болып, тез тозбайтыны сияқты, кеңес тыңдап, ақылға құлақ асқан ел...
Жер дауы мен жесір дауы бітпейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ішіндегі ең ауыр даулардың бірі — жерге талас пен жесірге қатысты дау ешқашан жеңіл ше...
Ат айлығын ойлайды,
Түйе жылдығын ойлайды,
Есек аяғының астын ойлайды.
Түйе жылдығын ойлайды,
Есек аяғының астын ойлайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр түліктің табиғатына сай мінезін көрсетеді. Ат — ұзақ жолды, алдағы қимылды, өзіне лайы...
Сырты бүтін, іші түтін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның немесе заттың сыртқы көрінісі әдемі, жинақы болғанымен, ішкі жағдайы нашар, мазмұ...
Бір кемпір бір кемпірді «апа» депті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір кемпірдің екіншісін сыйлап, «апа» деп атауы. Астарлы мағынасы — жа...
Жақсының басына іс түссе,
Ашынар да, ашылар.
Жаманның басына іс түссе,
Бір тулар да, басылар.
Ашынар да, ашылар.
Жаманның басына іс түссе,
Бір тулар да, басылар.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адам қиындыққа тап болса, ол күйреп кетпейді: алдымен қиналып, ашынып, ауырсынса да, соңынан...
Тар киім тозғақ.
**Негізгі мағынасы** «Тар киім тозғақ» деген мақалдың тура мағынасы — тар, қысып тұрған киім тез тозады, тігісі сөгіліп,...
Көзі жоқ, құлағы саудың ақылы толады,
Құлағы жоқ, көзі саудың ақылы солады.
Құлағы жоқ, көзі саудың ақылы солады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның екі сезім мүшесінің — көз бен құлақтың — ақылға әсерін терең көрсетеді. Тура мағы...
Адамның жаманы бар,
Күннің жаманы жоқ.
Күннің жаманы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамда жаман қасиет те, жақсы қасиет те болады, ал күннің өзі жаман бо...
Күлшелі бала - сүйкімді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қолында күлшесі бар, яғни тәтті асы бар бала жұртқа сүйкімді көрінеді....
Істеу қиын, сынау (айту) оңай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір істі орындау көп күш, уақыт, жауапкершілік пен төзім талап етеді, а...
Қара суды теріс ағызған.
**Негізгі мағынасы** «Қара суды теріс ағызған» деген мақал бір істі әдеттегі жолынан бөлек, дұрыс емес бағытқа бұруды б...
Аюға бас үйреткен - таяқ,
Молдаға намаз үйреткен - тамақ.
Молдаға намаз үйреткен - тамақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуді белгілі бір іске көндіру не үйрету үшін тек сөз жеткіліксіз, кейде күш, ынта неме...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.