Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Құлақтан кірген суық сөз
көңілге барып мұз болар.
көңілге барып мұз болар.
**Негізгі мағынасы** Құлаққа кірген суық, яғни ауыр, дөрекі, жаман сөз адам жүрегіне бірден әсер етеді. Мұндай сөз сыртт...
Тісі шыққан балаға,
Шайнап берген ас болмас.
Шайнап берген ас болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тісі шыққан балаға тамақты шайнап берудің қажеті жоқ, өйткені ол енді ө...
Жігітті шешенсінген дауда сына,
Есерді батырсынған жауда сына.
Есерді батырсынған жауда сына.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы сөзіне емес, нақты ісіне қарап бағалау керек екенін айтады. Біреу шешенсіп,...
Сөз бергенге ерме,
Бөз бергенге ер.
Сөз бейнет болар,
Бөз көйлек болар.
Бөз бергенге ер.
Сөз бейнет болар,
Бөз көйлек болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды жеңіл уәде мен сыртқы жылтырауға алданбауға шақырады. Тура мағынасында «сөз берген...
Адам аласынан сөз аласы жаман,
Ой шаласынан сөз шаласы жаман.
Ой шаласынан сөз шаласы жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің адам өміріндегі орнын өте терең көрсетеді. Тура мағынасында, адамның бойындағы мін...
Қайғы бөліссе, азаяды,
Қуаныш бөліссе, көбейеді.
Қуаныш бөліссе, көбейеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі күйі мен сезімі бөліскен сайын өзгеретінін айтады. Қайғыны жалғыз көтерсең,...
Жақсы сөйлесе, аузынан гүл төгілер,
Жаман сөйлесе, аузынан жын төгілер.
Жаман сөйлесе, аузынан жын төгілер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің адам мінезін, ішкі дүниесін айқындайтынын білдіреді. Жақсы адам жылы, сыпайы, ойлы...
Ер қадірін ер білер,
Зер қадірін зергер білер.
Зер қадірін зергер білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен заттың қадірін сол істің жайын жақсы білетін, сол ортада шыңдалған кісі ғана дұр...
Адамға адам жат емес.
**Негізгі мағынасы** «Адамға адам жат емес» деген мақалдың тура мағынасы — әр адам өзге адамнан бөлек, жат, сырт емес. А...
Қаңтарда қалпақ киім болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қаңтардың ең қатты аязды, суық ай екенін білдіреді. Тура мағынасында, қыстың қақаған шағы...
Өнерлі өрге жүзеді.
**Негізгі мағынасы** Өнері, қабілеті, таланты бар адам өмірде алға басады, биікке жетеді. Мұнда «өрге жүзу» тура мағынас...
Байлауы жоқ шешеннен
Үндемеген есті артық.
Бәйге алмаған жүйріктен,
Белі жуан бесті артық.
Үндемеген есті артық.
Бәйге алмаған жүйріктен,
Белі жуан бесті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де, істің де салмағын өлшеуге шақырады. Тек көп сөйлей беретін, бірақ байламы жоқ...
Айырдан туған жампоз бар,
Нар емес десе нанғысыз.
Қарадан туған жігіт бар,
Ханға күнін салғысыз.
Нар емес десе нанғысыз.
Қарадан туған жігіт бар,
Ханға күнін салғысыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — айыр түйеден де, нардан да бөлек, ерекше жампоз шығуы мүмкін; қарапайы...
Өтірік пен шындық арасы - екі елі.
**Негізгі мағынасы** «Өтірік пен шындық арасы - екі елі» мақалында өтіріктің шындықтан алыс емес екені айтылады. Яғни ж...
Аузы құлып сандықты,
Тіс ашпаса, тіл ашар.
Түйін-түйін сырыңды,
Түбінде келіп шын ашар.
Тіс ашпаса, тіл ашар.
Түйін-түйін сырыңды,
Түбінде келіп шын ашар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның іште сақтаған сыры, ойы, мақсаты түбінде сөз арқылы белгілі болатынын аңғартады....
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.