Біз де кісі болармыз,
Атқа кісен салармыз.

Негізгі мағынасы

Бүгін жоқ-жітік, малы аз адам бір күні ел қатарына қосылып, кісенге лайық жақсы атқа ие болатынына үміт артады. Кісенді кез келген атқа салмайды, оны қымбат, жүйрік атты ұрлатпау үшін салады. Сондықтан «атқа кісен салу» — тұрмысы түзелген, қадірлі мүлкі бар адамның ісі. «Біз де кісі болармыз» — өсеміз, етек-жеңімізді жинаймыз, біз де сөзі өтетін, мүлкі бар адам боламыз деген сенім. Мақалды жас та, жарлы да айтады, сөзде әзіл аралас үміт пен намыс бар.

Образдар мен теңеулер

Кісен — аттың аяқтарын байлайтын құлыпты темір шідер. Жай шідерді қылдан, қайыстан есетін, ал темір кісенді ұста соғатын, ол қымбатқа түсетін. Ұры кісенделген атты оңай алып кете алмайды, сондықтан оны ең жақсы атқа салған. «Кісі болу» тіркесі қазақ ұғымында жай адам болу емес, ел қатарына ілігу, сыйлы болу. Екі жол «болармыз» мен «салармыз» деп ұйқасып, болжалды келер шақпен айтылады: бұл — қазір жоқ, бірақ күтілген болашақ.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды көбіне өзіне не жақындарына қарата, жартылай әзілмен, жартылай үмітпен айтады. Тұрмысы тарлау кезде жігерлену үшін, балаларды болашаққа сендіру үшін қолданады. Біреудің кедейлігін мазақтау үшін айту орынсыз: мақал — өз үмітің туралы. Мысалы: үйі жоқ жас отбасы жалдамалы пәтерде отырып, «біз де кісі болармыз, атқа кісен салармыз» деп күледі.

Қолданылу жағдаяттары

— Мал бағып жүрген жас жігіт өз биесінің алғашқы құлынын көріп, досына: «Біз де кісі болармыз, атқа кісен салармыз» дейді.
— Бір сиыр, бірнеше тауықпен шаруа бастаған отбасы кешкі асқа жиналып, болашақ қора-жай туралы армандайды.
— Базарда кішкентай дүңгіршегін ашқан әйел көршісіне күліп: «Бұйырса, біз де кісі болармыз» дейді.