Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Бүлінгеннен бүлдіргі алма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсе бүлініп, жарамсыз күйге түскеннен кейін, соның ішінен пайда і...
Ат аунаған жерде түк қалады.
**Негізгі мағынасы** «Ат аунаған жерде түк қалады» деген мақалдың тура мағынасы — ат аунаған жерінде оның қыл-қыбыры, і...
Бетпақ «жеңдім» дейді,
Байғұс «көндім>> дейді.
Байғұс «көндім>> дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірде күшті көрінген адам көбіне өз пайдасын жеңіс деп есептейтінін, ал әлсіз, шарасыз ж...
Кісі болар баланың,
Кісіменен ісі бар.
Кісі болмас баланың
Кісіменен несі бар?
Кісіменен ісі бар.
Кісі болмас баланың
Кісіменен несі бар?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала ер жеткенде айналасындағы адамдармен араласып, ортада жүріп, іс т...
Ашу бар жерде ақыл тұрмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашуға ерік берген адам дұрыс ойлай алмайтынын білдіреді. Тура мағынасында, ашу жүрген же...
Қорғанды шаһар қаласын,
қазақ емес, сарт білер;
Тас айылдың батқанын
иесі емес, ат білер;
Ер жігіттің қадірін
жақыны емес, жат білер.
қазақ емес, сарт білер;
Тас айылдың батқанын
иесі емес, ат білер;
Ер жігіттің қадірін
жақыны емес, жат білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — әр нәрсенің шын қадірін сырт көз көбірек байқайтынын айту. Қорғанды қаланың б...
Таздан жарғақ бас туады,
Кедейден мал бақпас туады,
Шабаннан желмес туады,
Сараңнан бермес туады.
Кедейден мал бақпас туады,
Шабаннан желмес туады,
Сараңнан бермес туады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел адам мінезі мен тектің, тәрбиенің әсерін астарлап көрсетеді. Тура мағынасында әр ад...
Жарлы болар жігіт,
Байталын атқа сатады.
Жалғыз болар жігіт,
Ағайынын жатқа сатады.
Байталын атқа сатады.
Жалғыз болар жігіт,
Ағайынын жатқа сатады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігіттің әлсіздігі мен дәрменсіздігін сынайды. Жарлы адам қысылған кезде өзіне ең қымбат,...
Бітер істің басына,
Жақсы келер қасына.
Жақсы келер қасына.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қандай да бір істің сәтті аяқталуына дұрыс адам, яғни жақсы ниетті, ақылды, ісмер кісі ке...
Жуастан жуан шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әлсіз, момын көрінген адамнан да кейін ірі, қайратты, беделді тұлға шы...
Саяз су сарқырап ағады.
**Негізгі мағынасы** Саяз су тез сарқырап ағады деген сөздің тура мағынасы — таяз, аз су кедергіден гөрі шулырақ, жылда...
Досы көпті жау алмайды,
Ақылы көпті дау алмайды.
Ақылы көпті дау алмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көп досы бар адамға жау батпайды, ал ақылы мол адамды дау жеңе алмайды...
Болат біз қап түбінде жатпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: болат сияқты берік, қымбат металл қаптың түбінде босқа жатып қалмайды,...
Адам - түп ата, Хауа - түп ана.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамзаттың бәрі бір бастаудан тарағанын білдіреді. «Адам» мен «Хауа» — ер мен әйелдің, я...
Жыртық тесікке күледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жыртық адамның киіміндегі тесікті көріп күлу. Ал астарлы мағынасы — өз...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.