Білімсізден де бір іс өтер,
Білімдіден де бір іс өтер.

Негізгі мағынасы

Әр адамның қолынан келетін бір ісі бар: білімсіз адам да бір пайдалы іс тындыра алады, білімді адам да өз ісін атқарады. Мақал адамдарды тым оңай бөлуден сақтандырады: оқымаған кісіні мүлде пайдасыз деп менсінбеу керек, білімдіні де бәрін шешетін, қателеспейтін деп әсірелемеу керек. Кейбір жағдайда тәжірибе мен қол еңбегі кітаптан артық болады. Кейде бұл сөзді «білімсіз де, білімді де бір рет қателесуі мүмкін» деп те түсінеді.

Образдар мен теңеулер

«Іс өтеді» — қазақ тілінде «қолынан іс келеді, бір нәрсе тындырады» деген мағынадағы тіркес; керісінше, «одан іс өтпейді» дегенде пайдасыз адам айтылады. Мақалдың екі жолы бір-біріне айна: тек «білімсіз — білімді» деген жалғыз жұп ауысады. Осы бірдейлік ойдың өзін көрсетеді: екеуіне де бірдей баға берілген, ешқайсысы үстем емес. «Де» шылауы екі жолда да тұрып, «ол да, бұл да» деген теңдікті күшейтеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Біреу оқымаған адамды менсінбей сөйлегенде немесе бәрін тек дипломға қарап бағалағанда айтылады. Әр адамның өз орны бар екенін еске салу үшін, ортақ жұмысты бөлгенде де қолданылады. Үні — байсалды, әділ ескерту. Білімнің маңызын жоққа шығару үшін айтылса, мақалдың мәні бұрмаланады. Мысал: «Ол оқымаса да, қолы шебер. Білімсізден де бір іс өтер, білімдіден де бір іс өтер».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауыл тойында ғылым кандидаты жұртқа сөз сөйлейді, ал қазан көтеріп, ет асқан көрші тойдың шын тірегі болады; той иесі мақалды айтып, екеуіне де алғыс айтады.
— Құрылыста инженер сызба жасайды, ал оқымаған тәжірибелі жұмысшы оның бір қатесін байқап қалады; бригадир мақалды күліп еске салады.