Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Мал құлағы - саңырау.
**Негізгі мағынасы** «Мал құлағы - саңырау» деген мақалдың тура мағынасы: малдың еститін құлағы болса да, оның адамша т...
Жиен ел болмас,
Желке ас болмас.
Желке ас болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жиен өз жұртына толық сіңіп, елдің тірегіндей бола алмайды; желке ет те...
Бүйректен сирақ шығарады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы жоқ, ол ауыспалы мәнде айтылады. «Бүйректен сирақ шығару» — бір нәрсені...
Адамның өзі жетпеген жерге сөзі жетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің күшін, ойдың алыстығын білдіреді. Адамның өзі бір жерге бара алмаса да, айтқан сөз...
Жаман қойшы жайлауын бір күн жейді,
Жақсы қойшы жайлауын мың күн жейді.
Жақсы қойшы жайлауын мың күн жейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қойды дұрыс бағатын шопан жайлаудың шөбін ретсіз таптамай, ұзақ уақытқ...
Жаман күйеу - қайыншыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман мінезді, жауапкершілігі әлсіз күйеу өз үйінің берекесін емес, өзгенің ықпалын көбір...
Жауда да бір үйің болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тіпті жау жақта, бөтен елде не қиын ортада да паналайтын, бас сұғатын...
Бетің қисық болса, айнаға өкпелеме,
Ниетің қисық болса, ағайынға өкпелеме.
Ниетің қисық болса, ағайынға өкпелеме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз мінезі мен ниетіне жауапты екенін айтады. Тура мағынада, беті қисық адам айнад...
Адал адамның аты арып, тоны тозбас.
**Негізгі мағынасы** Адал адам қанша еңбек етсе де, шындық жолынан таймайды, сондықтан абыройы төмендемейді. Мақалдың ту...
Тоғыз жолдың торабы сайрақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тоғыз жолдың түйіскен жері, яғни көп жол тоғысқан орын. Астарлы мағына...
Ата - кеме, ана - дария.
**Негізгі мағынасы** Ата-ана — баланың өміріндегі ең үлкен тірек, қорған және бағыт беруші күш. «Ата — кеме» дегені: әке...
Ұста пышаққа жарымайды,
Етікші етікке жарымайды.
Етікші етікке жарымайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ұста өз қолымен пышақ жасайды, бірақ өзі сол пышаққа бірден ие бола бе...
Ескі киім - жаңа киімнің қорғаушысы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ескі киім жаңа киімнің үстінен киілсе, оны тозудан, кірден, жыртылудан...
От ауызды, орақ тілді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзге шебер, ойы өткір, айтары нық адамды сипаттайды. Тура мағынасында «от ауыз» — сөзі о...
Жыламаған балаға емшек бермейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жылап, белгі бермеген балаға анасы емшек бермейді. Астарлы мағынасы —...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.