«Білгеннің жауы - білмеген.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Білімді адамның жауы — білмейтін, надан адам. Надан білімнің құнын түсінбейді, білгенді күндейді, оның ісіне кедергі жасайды, айтқанын мысқылдайды. Мақал наданның білімдіге қарсы шығуы көбіне қастықтан емес, түсінбеуден екенін меңзейді. Тағы бір қыры: білмеу білімнің өзіне жау, ол білімнің орнын басып алатын қараңғылық.
Образдар мен теңеулер
Мақал бір түбірлі екі сөзге құрылған: «білген — білмеген». Болымды мен болымсыз форманы қарсы қою — ауыз әдебиетінде жиі тәсіл. «Жау» сөзі өткір: екеуінің арасындағы қарсылық соғыс сияқты бейнеленеді. Небәрі үш сөздің ішінде бүкіл қақтығыс жатыр: білім мен надандықтың айқасы.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Біреу жаңа, пайдалы нәрсе ұсынғанда, түсінбейтіндер қарсы шыққан кезде айтылады. Ренжу, кейде өзін жұбату интонациясында. Кейде жаңалықты қабылдамаған ортаға деген өкпе ретінде айтылады. Мысал: «Тамшылатып суаруды ұсынып едім, ауылдағылар күлді. Білгеннің жауы — білмеген, егін шыққанда көрерміз».
Қолданылу жағдаяттары
— Жас агроном жаңа сортты ұсынғанда кейбір көршілер мысқылдайды; оның әжесі мақалды айтып, немересін жұбатады.
— Келін жаңа тәсілмен ет пісіргенде, үйдегілер бастапқыда қарсы шығады; дәмін татқан соң ата мақалды айтып күледі.