Білім - ердің дәулеті.
«Білім - ердің дәулеті.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ер адамның шын байлығы — мал мен мүлік емес, білімі. Мал жұтта қырылады, мүлік ұрланады, тозады, ал білім адаммен бірге жүреді, оны ешкім тартып ала алмайды, керісінше, берген сайын көбейеді. Мақал білімді адамның басты қазынасы, абырой мен тұрмыстың негізі ретінде бағалайды. «Ер» бұл жерде тек еркек емес, жалпы азамат, елге қажет адам мағынасында түсініледі.
Образдар мен теңеулер
Дәулет — байлық, бақ, ырыс; дәулетті адам — малы мол, ырысы асқан кісі. Көшпелі қазақ үшін дәулет ең алдымен төрт түлік малмен өлшенген, бірақ жұт, барымта, соғыс мұндай дәулетті бір күнде жоқ ете алатын. Мақал осы ұғымды білімге көшіреді: тозбайтын, қырылмайтын дәулет. Ер — батыр, азамат, өз ісіне жауапты адам. Қысқа теңдік түрінде құрылған мақал айтылған сайын анықтама сияқты естіледі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Баланы оқуға шақырғанда, білім алуға ынталандырғанда, мал-мүлікке тым әуес адамға ескертуде айтылады. Үні — өсиет, мадақ. Мектептің салтанатты жиынында, кітап сыйлағанда жарасады. Қыз балаға да айтыла береді: мұндағы «ер» жалпы адамды білдіреді. Мысалы: «Мал жиғанша, білім жи, ұлым. Білім — ердің дәулеті».
Қолданылу жағдаяттары
— Жұттан кейін малы азайып қалған қарт ұлын қалаға оқуға аттандырып, мақалды айтып, ақ батасын береді.
— Мектептегі олимпиадада жеңген оқушыға директор кітап сыйлап, марапаттау кезінде мақалды айтады.