Білімі жоқ ұл - жұпары жоқ гүл.
«Білімі жоқ ұл - жұпары жоқ гүл.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Білімі жоқ жігіт хош иісі жоқ гүл сияқты: сырты әдемі болуы мүмкін, бірақ ішкі қасиеті, адамды тартатын күші жоқ. Гүлдің шын бағасы иісінде, адамның шын бағасы білімінде. Мақал сырт келбетпен шектелмей, ішкі мазмұнды байытуға шақырады. Ұл сөзін мұнда жалпы жас ұрпақ, бала деп те түсінуге болады.
Образдар мен теңеулер
Жұпар — хош иіс; бастапқыда кейбір жануарлардан алынатын қымбат иісті зат, кейін жалпы жағымды иіс мағынасында қолданылады. Гүлге ара мен көбелек иісі үшін келеді; иіссіз гүл жасанды гүлге ұқсайды. «Ұл — гүл» ұйқасы мақалды жеңіл жаттатады. Жастықты гүлге теңеу қазақ өлеңдерінде де жиі кездеседі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Сырт келбетіне, киіміне ғана көңіл бөліп, оқуды елемейтін жасқа ескерту ретінде айтылады. Көбіне ата-ана, ұстаз тарапынан ақыл ретінде естіледі. Мысал: «Шашыңды тарауға бір сағат жұмсайсың, кітапқа бес минут таппайсың. Білімі жоқ ұл — жұпары жоқ гүл».
Қолданылу жағдаяттары
— Әже гүлзарда әдемі, бірақ иіссіз гүлді көрсетіп, айнаның алдынан кетпейтін немересіне мақалдың мәнін түсіндіреді.
— Бапкер күшті, бірақ ойын тактикасын үйренгісі келмейтін жас футболшыға мақалды айтып, теорияға шақырады.