«Білімдіге дүние жарық, Білімсіздің күні кәріп.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Білімді адамға әлем жарық, ашық көрінеді, ал білімсіздің күні мүсәпір, бейшара. Білімді адам айналасын түсінеді, жолын табады, өмірден қуаныш көреді. Білімсіз адам қиындыққа тап болғанда дәрменсіз, біреудің көмегіне телміреді, тұрмысы да жұпыны. Мақал білімнің адамның көңіл-күйі мен тұрмысына қалай әсер ететінін жарық пен мұң арқылы көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
Дүние — әлем, жалпы тіршілік. Жарық — қараңғылықтың қарсысы, білімнің дәстүрлі бейнесі. Кәріп — жалғыз, мүсәпір, кедей, бейшара; «кәріп болу» — жат жерде жалғыз қалу. Мақалда «жарық — кәріп» ұйқасы мен «білімді — білімсіз» қарсылығы бар. Жарық дүние мен кәріп күн — кең әлем мен тар тағдырдың бейнесі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Оқудың пайдасын түсіндіргенде, оқуды тастағысы келген жасқа ескерту ретінде айтылады. Сабырлы ақыл интонациясында. Оқымаған нақты адамға айтсаң, оны қорлағандай болып шығады. Мысал: «Колледжді бітір, балам. Білімдіге дүние жарық, білімсіздің күні кәріп».
Қолданылу жағдаяттары
— Шет елде оқып келген қызына әр жерден жұмыс ұсынысы түскенде, әке қуанып, көршілеріне мақалды айтады.
— Жолда кездейсоқ танысқан қарт кісі жас жүргізушіге жастығында оқымағанына өкінетінін айтып, мақалды қосады.
Bilimsizdiń kúni kárip.