Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Өнер сыры - өрнекте.
**Негізгі мағынасы** «Өнер сыры - өрнекте» деген мақал өнердің шын мәні оның сыртқы көрінісінен, жасалу тәсілінен, нақыш...
«Қазақ» десең, өзіңе тиеді,
«Соқыр» десең, көзіне тиеді.
«Соқыр» десең, көзіне тиеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің салмағын, адамның абыройына тиетін ауыр ескертуді білдіреді. Біреуге тура айтылған...
Жақсының күнде бір үйі кеңиді,
Жаманның күнде бір үйі кемиді.
Жаманның күнде бір үйі кемиді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамды ел-жұрт құрметтеп, үйіне жиі келіп-кетеді, сондықтан оның...
Ердің сыншысы - елі.
**Негізгі мағынасы** «Ердің сыншысы - елі» деген мақалдың тура мағынасы: ер адамның жақсы-жаманы, қадір-қасиеті халықты...
Жасық адам жасына жетпей қартаяр,
Асыл адам жасына жетпей марқаяр.
Асыл адам жасына жетпей марқаяр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам жасының санмен өлшенбейтінін айтады. Жасық, әлсіз, еріксіз адам жас болса да, ойы ме...
Айла алтау, ақыл жетеу.
**Негізгі мағынасы** «Айла алтау, ақыл жетеу» деген мақал адам өмірінде түрлі амал, тәсіл көп болғанымен, бәрінен де ой...
Жақсының жүрген жері базар,
Жаманның жүрген жері азар.
Жаманның жүрген жері азар.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адам жүрген жерде береке, көңіл күй, сыйластық, тіршілік қызығы артады. Оның сөзі де, ісі де...
Биік төбеге шықсаң,
Көзің ашылар.
Жақсымен сөйлессең,
Көңілің ашылар.
Көзің ашылар.
Жақсымен сөйлессең,
Көңілің ашылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ортасы мен көрген-түйгені оның ой-өрісіне тікелей әсер ететінін білдіреді. Биік т...
Көрпеңе қарай көсіл.
**Негізгі мағынасы** «Көрпеңе қарай көсіл» деген мақал адамға шамасы мен мүмкіндігін білуге, соған сай әрекет етуге кең...
Досым, досым дейсің,
Нанымды алдап жейсің.
Арпа, бидай піскенде,
Досым құрысын дейсің.
Нанымды алдап жейсің.
Арпа, бидай піскенде,
Досым құрысын дейсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екіжүзді, пайдакүнем адамды әшкерелейді. Тура мағынасында, біреуді досым деп атап, оның н...
Адамның жаманы бар,
Күннің жаманы жоқ.
Күннің жаманы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамда жаман қасиет те, жақсы қасиет те болады, ал күннің өзі жаман бо...
Ақсақ қой түстен кейін маңырайды.
**Негізгі мағынасы** Ақсақ қой түстен кейін маңырайды деген мақалдың тура мағынасы — аяғы ақсаңдаған қой күннің екінші...
Аққа құрмет - елдің салты,
Еліне құрмет - ердің даңқы.
Еліне құрмет - ердің даңқы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақ түсті, яғни таза, қасиетті нәрсені құрметтеу ел ішінде қалыптасқан...
Құнтсыз жігіт ат мінсе,
Көсеуменен сабалар.
Құнтты жігіт ат мінсе,
Ат аяғын тағалар.
Көсеуменен сабалар.
Құнтты жігіт ат мінсе,
Ат аяғын тағалар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігіттің мінезі мен іскерлігіне қарай ісі де екі түрлі болатынын айтады. Құнтсыз, яғни ұқ...
Аюдың үңгірі өзіне лайық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аю өзіне лайық, қауіпсіз әрі қолайлы үңгірді паналайды. Астарлы мағына...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.