Бидің айтқанын құл да айтады,
Бірақ аузының дуасы жоқ.

Негізгі мағынасы

Бидің айтқан сөзін құл да қайталай алады, бірақ оның аузында дуа жоқ — сөзі салмақсыз, оны ешкім мойындамайды, ол іске аспайды. Мақал сөздің күші тек мазмұнында емес, айтушының беделі мен абыройында екенін айтады: бір шындықты беделді адам айтса — заң, беделсіз адам айтса — бос сөз. Бұл ескі қоғамдағы теңсіздікті де көрсетеді: құлдың сөзі, қанша дұрыс болса да, ескерілмеген. Бүгін мақал көбіне беделдің сөзге салмақ беретіні туралы айтылады.

Образдар мен теңеулер

Би — дау шешетін, сөзі заңдай саналған ел ағасы, ал құл — тәуелді, бостандығы жоқ адам; дәстүрлі қоғамда екеуі әлеуметтік сатының екі шетінде тұрған. «Дуа» — дұға, бата, сондай-ақ сөздің әсер ететін құдіреті; «аузының дуасы бар» деп сөзі қабыл болатын, айтқаны келетін адамды айтады. Мақал бір сөзді екі ауызға салып, айырмашылықты сөзде емес, айтушыда көрсетеді. «Бірақ» сөзі қарсылықты анық бөліп тұр.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақал бір пікірді әркім айтуы мүмкін, бірақ оған құлақ асатын тек беделді адам екенін айтқанда қолданылады; кейде ащы әзілмен, кейде қынжылыспен. Мысалы, ауыл жиналысында жас малшының ұсынысын ешкім елемей, кейін сол ойды ақсақал айтқанда бәрі қолдады; сонда малшының досы мақалды айтып күлді. Адамды шыққан тегіне, әлеуметтік жағдайына қарап кемсіту үшін айтылса, бүгін қорлау болып естіледі.

Қолданылу жағдаяттары

— Оқушы сыныптастарына тәртіп туралы ескерткенде ешкім тыңдамады, ал мұғалім сол сөзді айтқанда бәрі тынышталды. Үйде әкесі мақалды айтып, жайын түсіндірді.
— Ауыл дүкеніндегі сатушы бағаның өсетінін бір ай бұрын айтқан, бірақ жұрт тек ресми хабарландырудан кейін сенді. Ол мақалды айтып күрсінді.