Білім алмай «болдым» деме,
Еңбек етпей «толдым» деме.
«Білім алмай «болдым» деме, Еңбек етпей «толдым» деме.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Білім алмай тұрып «адам болдым, жеттім» деме, еңбек етпей тұрып «толдым, байыдым» деп мақтанба. Мақал жетістікті сөзбен емес, оқумен, еңбекпен расталатын нәрсе деп біледі. «Болдым» — толыққанды адам, маман болдым деген мағына; «толдым» — дәулетім толды, кенелдім деген мағына. Екеуі де мерзімінен бұрын айтылған мақтаныш.
Образдар мен теңеулер
«Болдым» мен «толдым» — ұйқасты, мағынасы жақын сөздер: бірі адамның өсуін, бірі ыдыстың толуын еске салады. Ыдыс тамшылап толады, адам да біртіндеп «болады». Тырнақшадағы сөздер мақтаншақтың аузынан шыққан сөз сияқты, мақал оны қайталап, мысқылдайды. Екі жол бірдей құрылып, «деме» тыйымымен аяқталады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Аз ғана жетістікке масаттанып, «бәрін бітірдім» дейтін жасқа ескерту ретінде айтылады. Кеңес, кейде жеңіл сын. Жас маманның асығыс мақтанын басу үшін үлкендер де айтады. Мысал: «Бір жарыста жеңдің де, жаттығуды тастадың ба? Еңбек етпей «толдым» деме, әлі алда көп жол бар».
Қолданылу жағдаяттары
— Мал басын сәл көбейткен соң өзін бай санап, жұмысты тоқтатқан жігітке әкесі мақалды айтады.
— Музыка мектебінің бірінші жылын бітірген бала «мен енді әнші болдым» дегенде, ұстазы күліп мақалды айтады.
Eńbek etpeı «toldym>> deme.