Білімдіге ақыл айтқаның - бүлдіргенің.
«Білімдіге ақыл айтқаның - бүлдіргенің.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ісін жетік білетін адамға ақыл үйрету пайдасыз ғана емес, зиянды да болуы мүмкін: оның ойын бөліп, жолынан тайдырып, бастаған ісін бүлдіресің. Мақал әр адамның өз шамасын білуін, білгір кісінің ісіне орынсыз араласпауын ескертеді. Ақыл айту — жақсы ниет, бірақ білетінге айтылған ақыл кейде менмендік пен сыйсыздық болып көрінеді. Білімдіге үйреткенше, одан сұрап, үйренген әлдеқайда пайдалы.
Образдар мен теңеулер
Мақал екі бөліктен тұрады: «ақыл айтқаның» мен «бүлдіргенің» бір-біріне теңестіріліп, ортасына сызықша қойылған. Осы теңдік күтпеген қорытынды береді: әдетте ақыл — жақсылық, ал мұнда ол бұзушылықпен тең. Бүлдіру — дайын тұрған нәрсені шатастыру, бұзу; тігіншінің пішкен матасын, шебердің жонған ағашын шетінен келіп түзеймін деу осындай. Күтпеген теңестіру мақалға мысқыл реңк береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Біреу өзінен әлдеқайда білікті адамға үйретуге кіріскенде айтылады. Көбіне сырттан бақылап тұрған үшінші кісі жұмсақ мысқылмен ескертеді. Шәкірт пен ұстаз, жас маман мен тәжірибелі шебер арасындағы жағдайларда жиі естіледі. Білімді адамның өзі қатты қателесіп жатқанда айту орынсыз: ондайда ескерту керек. Мысал: «Қойшы, апаңа қамыр илеуді үйретпе. Білімдіге ақыл айтқаның — бүлдіргенің».
Қолданылу жағдаяттары
— Тойда домбыра тартып отырған күйшіге бір жігіт пернені қалай басуды көрсетпек болады; қасындағы ақсақал оны ақырын тоқтатады.
— Ауылдағы мал дәрігері сиырды емдеп жатқанда көршісі араласып, өз әдісін ұсынады; иесі мақалды айтып, оны шетке шақырады.