Биің қылаң болса, елің ылаң болады.
«Биің қылаң болса, елің ылаң болады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Би қылаң — тұрақсыз, жеңілтек, бір сөзде тұрмайтын, біресе бір жаққа, біресе екінші жаққа бұрылатын болса, ел ылаңға — бүлік пен дау-дамайға ұшырайды. Мақал басшының, төрешінің мінезі бүкіл қоғамның тыныштығына әсер ететінін айтады. Тұрақты, әділ шешімі жоқ жерде әркім өз бетімен кетеді, араздық өршиді. Бүгінгі мағынада бұл сөз кез келген басшыға, ұжым жетекшісіне қатысты.
Образдар мен теңеулер
«Қылаң» — сөздікте «жеңілтек, ұшқалақ, құбылмалы» деп түсіндіріледі; түске қатысты «бозғылт, солғын» мағынасы да бар, ал «қылаң ету» — алыстан бір көрініп, бір жоғалу. Құбылып, айқын болмау — осы сөздің өзегі. «Ылаң» — бүлік, лаң, әбігер. Мақал «қылаң — ылаң» деп бір дыбыстың түсуімен себеп пен салдарды байланыстырады: бидегі құбылмалылық — елдегі ылаң. Дыбыстық ұқсастық ойдың логикасын да көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал басшының тұрақсыздығы, шешімдерін жиі өзгертуі туралы сын айтқанда қолданылады. Интонациясы — сын, кейде ащы әзіл. Мысалы, ауылдағы шаруашылық серіктестігінің төрағасы бір айда үш рет жоспар өзгерткенде, мүшелері: «Биің қылаң болса, елің ылаң болады деген осы», — дейді. Басшының әр түзетуін, жаңа жағдайға бейімделуін «қылаңдық» деп айыптау әділетсіз.
Қолданылу жағдаяттары
— Спорт үйірмесінде жаттықтырушы әр апта ережені өзгертіп, балалар өзара араздасып қалды. Бір әке мақалды айтып, жаттықтырушымен сөйлесуге барды.
— Көп пәтерлі үйдің төрағасы біресе бір компанияны, біресе екіншісін жалдап, тұрғындар екіге бөлінді. Қарт көрші мақалды айтып, бас шайқады.